Mùi hương của ký ức vỡ òa giữa một chiều mưa ngâu
Tôi ngồi đây, bên khung cửa sổ đã tróc vài mảng sơn xanh của tháng năm, nhắm nghiền mắt lại để mặc cho mùi ngai ngái của đất ẩm sau cơn mưa ngâu xộc thẳng vào lồng ngực. Bạn biết không, có những khoảnh khắc trong đời, người ta không cần dùng đến đôi mắt để nhìn ngắm sự vận động của thế giới. Chính trong bóng tối mờ ảo phía sau mí mắt khép hờ, vạn vật mới thực sự cất lên tiếng nói nguyên thủy của chúng. Đó là thứ cảm giác kỳ diệu mà Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ đã mang lại cho tôi, một rung cảm nguyên sơ, thuần khiết và thấm đẫm chất thơ đến gai người.
Tác phẩm của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần không đơn thuần là những trang giấy xếp lớp được đóng gáy vuông vức, mà là một nốt trầm xao xuyến, đánh thức những giác quan đã ngủ quên trong cõi lòng của những người lớn đang mải miết chạy theo nhịp điệu hối hả của cuộc đời. Lật giở từng trang sách, tôi như được gột rửa khỏi những lớp bụi bặm của thị thành, để trần trụi bước vào một miền không gian nơi mọi thứ đều được cảm nhận bằng sự rung động tinh tế nhất của trái tim.
Khu vườn cất giấu những nhịp đập của thiên nhiên
Khu vườn trong tác phẩm không phải là một bối cảnh vật lý tĩnh lặng, mà là một sinh thể đang thở, đang cựa mình qua từng câu chữ của Nguyễn Ngọc Thuần. Người cha đã dạy cậu bé Dũng một trò chơi kỳ lạ: nhắm mắt lại, chạm vào từng bông hoa và gọi tên chúng. Trò chơi ấy, ngỡ như một trò tiêu khiển trẻ con, lại hóa ra một nghi lễ rửa tội cho tâm hồn. Khi đôi mắt nhắm lại, bóng tối không mang theo sự sợ hãi bủa vây, mà trở thành một tấm toan trắng muốt để các giác quan khác thỏa sức vẩy vùng và vẽ nên những mảng màu rực rỡ nhất.
Mùi hương của hoa hồng nồng nàn, hương hoa cúc ngai ngái, tiếng sột soạt của chiếc lá khô nứt toác dưới gót chân, hay hơi ấm mỏng manh của một nụ hoa đang e ấp hé nở… tất cả bện xoắn vào nhau, tạo nên một bản giao hưởng của mùi vị và xúc giác. Tôi tự hỏi, đã bao lâu rồi chúng ta chưa thực sự “chạm” vào thế giới? Chúng ta nhìn mọi thứ lướt qua võng mạc một cách vội vã nhưng lại bỏ lỡ cái hồn cốt ẩn sâu bên trong từng sự vật.
Đọc Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, tôi bỗng thèm khát đến cháy lòng được quay về cái thuở bé dại, nơi mọi thứ đều được đón nhận bằng một sự ngạc nhiên đến ngỡ ngàng. Đôi khi, tôi tìm thấy sự đồng điệu này khi nhớ về khao khát được bé lại trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ. Thế nhưng, ở tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần, tuổi thơ không chỉ là một trạm dừng chân để người lớn rớt nước mắt hoài niệm, mà là một lăng kính triết học sâu sắc để ta soi chiếu lại cách mình đang tồn tại giữa vũ trụ bao la này.
Những thanh âm định vị hình hài của sự thấu cảm
Biện pháp nhân hóa và ẩn dụ chuyển đổi cảm giác được Nguyễn Ngọc Thuần sử dụng không phải để phô diễn kỹ thuật điêu luyện, mà tuôn chảy tự nhiên như chính hơi thở của nhân vật. Bạn hãy thử tĩnh tâm lắng nghe cách cậu bé Dũng nhận ra những người xung quanh mình. Cậu không miêu tả khuôn mặt, vóc dáng, mà nhận diện họ qua tiếng bước chân, qua nhịp thở, qua cái cách họ chạm vào không gian sống của cậu. Đó chính là thứ “thị giác của trái tim”.
“Mỗi cái tên là một âm thanh tuyệt diệu. Người càng thân thiết thì âm thanh đó càng kỳ diệu.”
Trong thế giới rực rỡ của Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, mỗi con người mang một tần số âm thanh và một mùi hương riêng biệt không thể trộn lẫn. Tiếng bước chân của người cha vững chãi và ấm áp, tiếng của chú Hùng mang theo nỗi buồn sâu kín, hay sự hiện diện của cô bé mù tên Tí… Tất cả được vẽ nên bằng những rung động tinh vi nhất của màng nhĩ và khứu giác. Tác giả đã khéo léo gọt giũa ngôn từ, tước bỏ đi những lớp vỏ bọc sặc sỡ của thị giác để ép người đọc phải nhắm mắt lại, phải “nghe” và “cảm”. Khi ấy, ranh giới giữa người mù và người sáng mắt bị xóa nhòa hoàn toàn. Chúng ta chỉ còn lại những linh hồn đang dò dẫm tìm đến nhau bằng sự thấu cảm nguyên sơ và chân thành nhất.
Giọt nước mắt trong veo rớt xuống ranh giới tử sinh
Một trong những điều khiến tôi day dứt và ám ảnh nhất khi chìm đắm vào Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ chính là cách tác phẩm chạm đến những mất mát, nỗi đau và cái chết. Không có những tiếng gào thét bi lụy xé lòng, không có bóng đen u ám của sự tuyệt vọng bủa vây. Cái chết hiện lên qua lăng kính của cậu bé mười tuổi nhẹ bẫng tựa một chiếc lá thu vàng rụng về cội, êm ái như một giấc ngủ dài.
Nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần đã biến nỗi đau thành một đóa hoa tàn, dẫu héo úa nhưng vẫn lưu giữ trọn vẹn hương thơm của sự sống đã từng hiện hữu. Cách người cha giải thích cho cậu bé về sự ra đi của những người thân yêu giống như một lời kinh cầu nguyện êm ái, vỗ về những vết xước rỉ máu trong tâm hồn. Nỗi buồn ở đây mang một vẻ đẹp lấp lánh, thanh rụng. Nó làm tôi liên tưởng đến những chiêm nghiệm xót xa nhưng đầy tính nhân văn về sự chia ly và những bài học trưởng thành từ Khu vườn mùa hạ. Cả hai đều mượn đôi mắt trẻ thơ để nhìn vào hố sâu của sự hữu hạn, nhưng thay vì sợ hãi co cụm, các em lại tìm thấy ở đó hạt mầm của sự tái sinh.
Cuốn sách dạy tôi một triết lý giản đơn mà vĩ đại: người ta không bao giờ thực sự mất đi nếu ta vẫn còn nhớ được mùi hương của họ, nhớ được tiếng bước chân họ vang lên trên mặt đất này. Ký ức chính là chiếc mỏ neo giữ lại những mảnh hồn đã khuất, để họ tiếp tục sống một cuộc đời khác trong trái tim những người ở lại.
Nghệ thuật điêu khắc ánh sáng từ trong bóng tối
Nếu phải dùng một hình ảnh để diễn tả bút pháp của Nguyễn Ngọc Thuần, tôi sẽ gọi ông là người thợ điêu khắc ánh sáng từ trong bóng tối. Lối hành văn ngắn gọn, nhịp điệu chậm rãi, ngắt quãng như những nhịp thở đều đặn của một người đang chìm vào giấc ngủ an lành. Câu chữ trong Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ không lấp lánh bởi những từ vựng đao to búa lớn, không cầu kỳ hoa mỹ, mà tỏa sáng rực rỡ bởi sự chân thành đến tận cùng.
Tác giả sử dụng điệp cấu trúc “tôi nhắm mắt lại…” không chỉ tạo ra tính nhạc điệu miên man như một khúc hát ru, mà còn như một câu thần chú mở ra cánh cửa dẫn vào cõi vô thức. Ở đó, những hình ảnh so sánh giản dị như “bông hoa là người đưa đường”, hay triết lý về những món quà: “Một món quà bao giờ cũng đẹp. Khi ta nhận hay cho một món quà, ta cũng đẹp lây vì món quà đó” đã đánh thức khả năng liên tưởng phong phú và lòng trắc ẩn của người đọc. Đọc văn của ông, ta thấy ngôn ngữ tiếng Việt sao mà mềm mại, dẻo dai và giàu sức gợi đến thế. Từng câu chữ cứ thế thấm đẫm vào tâm trí, len lỏi vào những ngóc ngách sâu kín nhất của cõi lòng, gột rửa đi những lớp bụi mờ của những toan tính, bon chen đời thường.
Khi cánh cửa sổ khép lại, một vũ trụ rực rỡ mở ra
Trang sách cuối cùng khép lại, nhưng dư âm của nó vẫn còn ngân rung bần bật trong không gian tĩnh lặng của căn phòng. Tôi vẫn ngồi đây, bên khung cửa sổ chiều mưa, nhưng dường như thế giới ngoài kia đã mang một dáng vẻ khác. Một luồng gió lạnh thổi qua, và tôi nhận ra mình có thể “nhìn” thấy hình hài của ngọn gió qua sự rung lên bần bật của tán lá bàng non, ngửi thấy mùi của những đám mây đang tan ra thành nước.
Tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ không phải là một cuốn sách để đọc vội vàng một lần rồi xếp lên giá nhện giăng. Nó là một cẩm nang về sự tỉnh thức, một lời nhắc nhở dịu dàng rằng vũ trụ này rộng lớn, bao dung và kỳ diệu biết bao, miễn là ta biết cách mở lòng mình ra để đón nhận. Hãy thử một lần dũng cảm từ bỏ sự dẫn dắt độc đoán của đôi mắt. Hãy nhắm mắt lại, để bóng tối êm ái ôm trọn lấy bạn, và rồi từ từ mở toang cánh cửa sổ của tâm hồn. Bạn sẽ thấy, trong bóng tối tĩnh mịch ấy, vạn vật đang cất tiếng hát và tỏa sáng rực rỡ hơn bao giờ hết.
