Tiếng còi tàu xé toạc màn sương đêm đông vắng lặng
Đêm nay, khi thành phố ngoài kia đã chìm vào một giấc ngủ nhọc nhằn dưới cơn mưa phùn rả rích, tôi tự pha cho mình một tách trà ngải đắng nghét, cuộn mình trong chiếc chăn mỏng và để mặc tâm trí trôi dạt về một nhà ga hư ảo ở tận trời Âu. Trong cái tĩnh lặng quánh đặc của không gian, tôi nhắm mắt lại, và dường như có thể nghe thấy rất rõ tiếng còi tàu hoang dại xé toạc màn sương đêm lạnh buốt.
Đó là tiếng còi của chuyến tàu Phương Đông huyền thoại, cỗ xe ngựa bằng sắt đang lao đi vun vút giữa bão tuyết, mang theo những bí mật đen tối nhất của cõi lòng con người. Lật giở từng trang sách của Án mạng trên chuyến tàu tốc hành, tôi không nghĩ mình đang đọc một tiểu thuyết trinh thám thông thường. Tôi đang bước lên một sân khấu kịch nghẹt thở, nơi Nữ hoàng trinh thám Agatha Christie đã tự tay thiết kế nên một vở bi kịch hoàn hảo đến mức khiến người ta phải rùng mình xót xa.
Bạn đã bao giờ trải qua cảm giác ngồi trên một chuyến tàu đêm, nhìn ra cửa sổ chỉ thấy một màu đen kịt, và chợt nhận ra mình đang bị nhốt chung với những kẻ xa lạ mang theo vô vàn tâm sự? Cái không gian hẹp, dài và ngột ngạt của những toa tàu ấy chính là một nốt trầm hoàn hảo để Agatha Christie dạo lên bản dạ khúc về tội ác và sự trừng phạt. Không có lối thoát, không có sự cứu rỗi từ thế giới bên ngoài. Chỉ có con người, đối diện với phần con và phần người chằng chịt những tổn thương.
Lưỡi dao oan nghiệt và mười hai nhát đâm khắc khoải
Người ta thường tìm đến văn học trinh thám để thỏa mãn trí tò mò về những cái chết máu me hay những thủ đoạn giết người tinh vi, tàn độc. Nhưng với Án mạng trên chuyến tàu tốc hành, cái chết của gã tỷ phú Ratchett lại hiện lên như một nghi lễ hiến tế đầy ám ảnh.
Mười hai nhát dao. Có nhát hời hợt như một cái chạm run rẩy, có nhát sâu hoắm mang theo sức mạnh của cơn thịnh nộ ngút ngàn. Mười hai nhát đâm ấy không đơn thuần là vũ khí cướp đi sinh mạng của một kẻ thủ ác, mà đó là mười hai tiếng thét câm lặng của những linh hồn đã bị vỡ nát từ lâu.
Khi lần theo những dấu vết để lại trên thi thể, tôi không cảm thấy sợ hãi. Trái lại, một nỗi buồn mênh mang cứ thế dâng lên chẹn đắng nơi cổ họng. Lưỡi dao vung lên trong đêm tối ấy không được mài sắc bằng thù hận nhất thời, mà nó được tôi luyện trong vũng lầy của sự tuyệt vọng, của nỗi đau mất mát không gì bù đắp nổi từ vụ bắt cóc và sát hại bé gái Daisy Armstrong năm xưa. Đôi khi, tội ác lại được sinh ra từ chính tình yêu thương bị dồn đến chân tường.
Cảm giác nghẹn ngào này từng xâm chiếm lấy tôi khi chứng kiến sự hy sinh đầy bi lụy trong Phía sau nghi can X, nơi tình yêu thuần khiết nhất lại phải mượn hình hài của một tội ác kinh hoàng nhất để tồn tại. Ở đây, trên chuyến tàu định mệnh này, mười hai nhát dao cũng là mười hai mảnh ghép của một tình yêu vĩ đại dành cho một thiên thần nhỏ đã khuất lấp sau lớp bụi thời gian.
Mê cung của những chiếc mặt nạ dối lừa
Hãy nhìn vào mười hai hành khách trên toa tàu Calais đêm ấy. Một bà hoàng tộc Nga kiêu hãnh, một nữ gia sư khép nép, một đại tá quân đội điềm tĩnh, hay một người hầu phòng lầm lì… Họ là ai? Dưới ngòi bút tài hoa của Agatha Christie, mỗi nhân vật đều khoác lên mình một chiếc mặt nạ hoàn hảo đến mức không tì vết. Họ diễn vai của những kẻ xa lạ tình cờ lướt qua đời nhau trên một chuyến đi dài.
Nhưng bạn ạ, khi màn đêm buông xuống và ánh đèn vàng vọt của toa tàu hắt những cái bóng đổ dài trên vách gỗ, những chiếc mặt nạ ấy bắt đầu rạn nứt. Những lời khai mâu thuẫn, những bằng chứng giả được sắp đặt một cách vụng về một cách có chủ đích, tất cả tạo nên một mê cung tâm lý mà ngay cả vị thám tử lỗi lạc Hercule Poirot cũng phải chao đảo. Án mạng trên chuyến tàu tốc hành không chỉ đánh đố người đọc bằng logic, mà nó thách thức chúng ta bằng khả năng thấu cảm.
Đằng sau những lời dối trá trơn tru ấy là những giọt nước mắt đã cạn khô, là sự đồng lòng của những con người vốn chẳng có điểm chung nào ngoài một vết thương lòng rỉ máu.
Tuyết trắng tàn nhẫn hay bức rèm che chở những linh hồn vỡ nát?
Thiên nhiên trong tác phẩm này không phải là phông nền vô tri. Trận bão tuyết dữ dội ở Vinkovci khiến chuyến tàu phải dừng lại giữa đồng không mông quạnh là một nét chấm phá đầy tính ẩn dụ của Agatha Christie. Khối tuyết khổng lồ chặn đứng đường ray vừa là một nhà tù giam lỏng những kẻ mang tội, vừa là một bức màn thanh khiết cách ly họ khỏi những phán xét xô bồ của thế giới thực tại.
Giữa bốn bề trắng xóa lạnh lẽo, nhiệt độ hạ xuống mức đóng băng, nhưng sức nóng của những bí mật lại đang sục sôi trong từng buồng ngủ bé xíu. Tuyết rơi dày đặc như muốn chôn vùi tất cả: chôn vùi cái xác của kẻ thủ ác đáng nguyền rủa, và chôn vùi cả những tội lỗi sinh ra từ nỗi đau. Tôi chợt rùng mình khi nghĩ về sự cô lập này. Nó không mang đến sự khiếp đảm gặm nhấm tâm trí như trong Sự im lặng của bầy cừu, mà nó mang đến một sự tĩnh tại đến gai người.
Trong khoảnh khắc chuyến tàu bất động giữa bão tuyết, thời gian dường như ngưng đọng, để những con người ấy được phép làm bồi thẩm đoàn, được phép tự tay thực thi một bản án mà luật pháp đã bất lực bỏ ngỏ.
Cán cân công lý và lằn ranh mờ ảo của tội ác
Điều khiến Án mạng trên chuyến tàu tốc hành trở thành một tượng đài bất diệt không nằm ở việc ai là hung thủ. Ngay từ khoảnh khắc sự thật được phơi bày, mọi định nghĩa về đúng – sai, thiện – ác bỗng chốc sụp đổ tan tành. Hercule Poirot, người đàn ông nhỏ thó với bộ ria mép trứ danh, người luôn tin vào sự tuyệt đối của pháp luật, lần đầu tiên trong đời phải đứng trước một ngã rẽ lương tâm đầy nghiệt ngã.
Mười hai người, đại diện cho mười hai thành viên của một bồi thẩm đoàn. Họ đã tuyên án và tự tay thi hành án. Đó là sự trả thù, hay là công lý? Giết một con quỷ mang hình hài con người để xoa dịu nỗi đau của hàng tá sinh linh khác có phải là một tội ác?
Agatha Christie đã đẩy nhân vật của mình, và đẩy chính chúng ta, những người đang lật từng trang sách, vào một phiên tòa của tòa án lương tâm. Ánh mắt của Poirot khi nhìn mười hai con người đang rệu rã sau đêm dài đẫm máu ấy chứa đựng sự thấu hiểu xót xa hơn là sự kết án lạnh lùng.
Khi chuyến tàu lăn bánh vào hư không, để lại dư âm của những tiếng nấc
Cuốn sách khép lại, nhưng tiếng xình xịch của bánh lái nghiến trên đường ray dường như vẫn còn vang vọng mãi trong tâm trí tôi. Chuyến tàu Phương Đông rồi cũng được giải cứu khỏi đống tuyết dày, tiếp tục lăn bánh về phía trước, mang theo một bí mật vĩnh viễn bị chôn vùi dưới lớp tuyết trắng của mùa đông Nam Tư năm ấy. Poirot đã đưa ra quyết định của mình. Một quyết định đầy nhân tính, dẫu nó đi ngược lại với mọi nguyên tắc nghề nghiệp của ông.
Gấp lại Án mạng trên chuyến tàu tốc hành, tôi bước ra ban công, hứng lấy những giọt mưa lạnh lẽo của màn đêm. Bất giác, tôi tự hỏi mình: Nếu tôi có mặt trên chuyến tàu đêm ấy, mang trong mình trái tim rỉ máu vì mất đi người thương yêu nhất, liệu tay tôi có run lên khi cầm lấy con dao găm?
Tác phẩm của Agatha Christie không khép lại bằng sự hả hê khi án mạng được phá, mà nó để lại một dư vị miên man, đắng chát và đầy trăn trở. Có những tội ác bắt nguồn từ bóng tối, nhưng cũng có những “tội ác” sinh ra chỉ để thắp lại một tia sáng mong manh cho những tâm hồn đã vĩnh viễn lạc lối giữa đêm đông.
