Một đêm thao thức nghe tiếng thời gian gõ nhịp qua khe cửa
Có những đêm thành phố chìm trong một biển sương lạnh ngắt, tiếng đồng hồ tích tắc gõ nhịp vào thinh không như đong đếm từng nỗi cô đơn đang rỉ máu trong tâm hồn. Đêm qua là một đêm như thế. Tôi pha cho mình một tách trà hoa cúc, giấu mình vào góc sô pha quen thuộc, và để mặc tâm trí trôi dạt theo những trang sách của Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya.
Thật kỳ lạ, khi cầm trên tay một tác phẩm của Higashino Keigo, người ta thường chuẩn bị sẵn một tinh thần thép để đối mặt với những màn đấu trí lạnh lùng, những góc khuất gai góc của tội ác, hay nỗi bi thương tột cùng như cú lừa ngoạn mục trong Phía sau nghi can X. Nhưng không, lần này, vị văn hào Nhật Bản ấy lại chọn cách rót vào lòng tôi một thứ ánh sáng dịu dàng, ấm áp như ngọn đèn vàng hắt ra từ một cửa tiệm cũ kỹ giữa đêm đông.
Tôi đã đọc Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya không phải bằng tư duy logic của một người đi tìm hung thủ, mà bằng nhịp đập của một trái tim đầy rẫy những vết xước cần được ủi an. Tác phẩm không có máu, không có án mạng, chỉ có những mảnh đời chắp vá, những câu hỏi loay hoay giữa ngã ba đường của số phận. Và ở đó, Higashino Keigo đã hóa thân thành một người thợ dệt thời gian, dùng những sợi tơ mỏng manh của lòng trắc ẩn để khâu lại những tâm hồn rạn vỡ.
Chiếc thùng sữa hoen rỉ và những thanh âm đi lạc giữa hai bờ nhân thế
Hình tượng nghệ thuật ám ảnh tôi nhất suốt chiều dài tác phẩm chính là khe cửa cuốn bằng sắt đã hoen rỉ và chiếc thùng đựng sữa bằng gỗ phía sau nhà. Đó không đơn thuần là những vật vô tri, mà là một lăng kính ma thuật, một “cánh cổng thời gian” nối liền hai bờ thực – ảo, quá khứ – tương lai.
Bạn hãy thử nhắm mắt lại và tưởng tượng xem: Một bức thư chất chứa bao tâm sự thầm kín, được thả vào khe cửa cuốn giữa đêm đen, để rồi sáng hôm sau, một câu trả lời nằm ngoan ngoãn trong thùng sữa. Khoảng cách ba mươi ba năm của thời gian bỗng chốc bị uốn cong, thu bé lại vừa bằng độ dày của một phong bao thư.
Ông lão Namiya, người chủ tiệm tạp hóa hiền từ, đã dùng cả phần đời xế bóng của mình để nhặt nhạnh những thanh âm đi lạc ấy. Ông không trả lời những lá thư bằng những lời răn dạy sáo rỗng hay những triết lý cao siêu. Ông hồi đáp bằng sự lắng nghe trong vắt, bằng sự trân trọng tuyệt đối dành cho cả những câu hỏi ngây ngô nhất của bọn trẻ con, cho đến những lựa chọn sinh tử của một người phụ nữ mang thai hay một nhạc sĩ đang bế tắc.
Trong thế giới của Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya, biện pháp tu từ ẩn dụ được Higashino Keigo đẩy lên mức tuyệt đích: Việc viết thư và nhận thư chính là quá trình con người tự bóc tách lớp vỏ bọc của mình, đối thoại với chính nội tâm đang gào thét, để rồi tự tìm thấy ánh sáng cho con đường của mình.
“Bởi vì những người viết thư gửi đến tiệm Namiya, về cơ bản, họ đều đã có sẵn câu trả lời trong đầu. Họ chỉ đang tìm kiếm một sự đồng tình, một cái cớ để dũng cảm bước tiếp.”
Lời thoại ấy vang lên như một tiếng chuông ngân, đánh thức những mộng mị trong tâm trí tôi. Hóa ra, phép màu không nằm ở sự xuyên không kỳ ảo, mà phép màu nằm ở sự thấu cảm. Khi con người ta biết trao đi một chút dịu dàng, một chút kiên nhẫn để lắng nghe người khác, đó chính là lúc điều kỳ diệu nảy mầm.
Những sợi tơ nhện dệt nên tấm lưới định mệnh vô hình
Nếu bạn từng xót xa trước những nhân vật chìm nghỉm trong bóng tối, không lối thoát, không sự cứu rỗi như câu chuyện tình tuyệt vọng trong Bạch dạ hành, thì ở tác phẩm này, Higashino Keigo lại mang đến một niềm tin mãnh liệt vào sợi dây liên kết của nghiệp quả và tình người. Ba gã thanh niên trộm cắp vụng về: Atsuya, Shota và Kohei, đang chạy trốn pháp luật lại tình cờ trốn vào đúng tiệm tạp hóa Namiya bị bỏ hoang. Chính tại không gian ngưng đọng ấy, họ bất đắc dĩ trở thành những “nhà tư vấn” cho những người ở quá khứ.
Bằng thủ pháp trần thuật đan xen, đảo lộn trật tự thời gian, Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya hiện lên như một tấm lưới nhện khổng lồ mà mỗi giọt sương đọng trên đó đều phản chiếu hình ảnh của nhau.
Câu chuyện của Thỏ Ngọc Mặt Trăng, của Nhạc Sĩ Cá, của Green River hay của Cún Con Lạc Đường… ngỡ như là những đường thẳng song song vô tình lướt qua tiệm tạp hóa, nhưng cuối cùng lại đồng quy tại một điểm: Trại trẻ mồ côi Maruko. Từng nhân vật, từng quyết định dù nhỏ bé nhất, đều tạo ra một hiệu ứng cánh bướm, thay đổi hoàn toàn quỹ đạo cuộc đời của người khác ở tương lai.
Tôi đã khóc khi đọc đến phân đoạn Nhạc Sĩ Cá gục ngã trong biển lửa để cứu lấy cậu bé có năng khiếu âm nhạc, để rồi bài hát “Tái sinh” của anh được cô ca sĩ thiên tài hát vang trên mọi nẻo đường, sống mãi với dòng chảy bất tận của thời gian.
Sự hy sinh ấy không bi lụy, mà rực rỡ và bi tráng như một đóa hoa quỳnh nở bung trong đêm đen. Higashino Keigo đã khéo léo sử dụng sự tương phản giữa cái chết thể xác và sự bất tử của nghệ thuật, của ân tình, để khẳng định rằng: Không có một nỗ lực nào trên đời này là vô nghĩa, miễn là nó được xuất phát từ sự chân thành.
Tờ giấy trắng – Lời hồi đáp vĩ đại nhất từ cõi thinh không
Đỉnh cao nghệ thuật của Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya không nằm ở những lá thư chằng chịt chữ, mà nằm ở một tờ giấy trắng tinh. Ba gã trộm, trong lúc hoang mang tột độ, đã thử thả một tờ giấy trắng vào khe cửa để kiểm tra sự vận hành của thời gian. Và ở đầu dây bên kia của quá khứ, trước khi trút hơi thở cuối cùng, ông lão Namiya đã viết bức thư hồi đáp cuối cùng của đời mình cho tờ giấy trắng ấy.
Hình ảnh tờ giấy trắng mang một sức nặng biểu tượng vô song. Nó đại diện cho sự mất phương hướng, cho những tâm hồn trống rỗng, không biết mình là ai, không biết phải đi về đâu của những người trẻ lạc lối. Nhưng qua lăng kính đầy bao dung của ông lão Namiya, tờ giấy trắng lại là một bản đồ chưa được vẽ, là sự tự do tuyệt đối để con người tự cầm cọ và tô màu cho tương lai của chính mình.
“Bản đồ của cháu vẫn còn là một tờ giấy trắng. Cháu đang ở trong tình trạng dù rất muốn quyết định đích đến nhưng lại không biết đường đi… Nhưng hãy thử thay đổi cách nhìn. Vì còn là giấy trắng nên cháu có thể vẽ bất kỳ bản đồ nào. Tất cả đều tùy thuộc vào cháu. Mọi thứ đều tự do, khả năng là vô tận.”
Đọc đến dòng chữ ấy, tôi như thấy một bàn tay vô hình vỗ nhẹ lên vai mình. Higashino Keigo đã mượn lời một ông lão sắp từ giã cõi đời để trao lại ngọn đuốc hy vọng cho những kẻ đang chới với dưới đáy xã hội. Sự cứu rỗi trong Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya diễn ra theo hai chiều.
Ba gã trộm tưởng chừng như đang tư vấn cho người khác, nhưng thực chất, thông qua việc cố gắng giúp đỡ những người xa lạ, những mầm thiện lương sâu thẳm trong tâm hồn bám đầy bụi bặm của họ đã được đánh thức. Họ tự cứu lấy chính mình trong khoảnh khắc quyết định bước ra khỏi tiệm tạp hóa, đối mặt với ánh bình minh và làm lại cuộc đời.
Khi bóng tối tan đi, nụ cười của ánh trăng vẫn còn đọng lại trên mái hiên nhà
Gấp lại những trang cuối cùng của Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya, tôi bước ra ban công. Trời đã hửng sáng, sương đã tan, và thành phố lại bắt đầu cựa mình thức giấc với những thanh âm xô bồ quen thuộc. Nhưng trong lồng ngực tôi, một sự bình yên kỳ lạ đang chậm rãi lan tỏa. Higashino Keigo quả thực là một bậc thầy trong việc gảy lên những nốt nhạc sâu kín nhất của nhân tính.
Cuốn sách tựa như một trạm dừng chân tĩnh lặng giữa dòng đời hối hả, nơi bạn và tôi có thể cởi bỏ lớp áo giáp nặng nề, ngồi xuống bên chiếc thùng sữa bằng gỗ, và thành thật với những tổn thương của chính mình.
Chúng ta có thể không may mắn tìm được một tiệm tạp hóa Namiya ở ngoài đời thực để gửi gắm những băn khoăn, nhưng mỗi chúng ta đều mang trong mình một sức mạnh tự chữa lành, và một khả năng vô tận để trở thành ánh sáng cho một ai đó trong đêm tối. Chỉ cần một chút chân thành, một chút thấu cảm, những lá thư không lời vẫn sẽ luôn tìm được cách vượt qua mọi ranh giới của không gian và thời gian, để chạm đến đúng nơi nó thuộc về: Trái tim của con người.
