Khởi nguồn của những rung cảm: Khi gió bấc nhường chỗ cho hơi ấm mùa xuân
Có những đêm cuối đông, khi cái lạnh buốt giá của đất trời lùa qua khe cửa sổ, tôi thường pha cho mình một tách trà mạn, ngồi lặng lẽ nhìn những chiếc lá khô xạc xào trên phố. Giữa nhịp sống hối hả, xô bồ của những ngày giáp hạt, khi người lớn chúng ta đang mải miết chạy đua với những báo cáo, những lo toan cơm áo gạo tiền, thì ở một góc sâu thẳm nào đó trong tâm hồn, một tiếng gọi vô hình của ký ức bỗng chốc vang lên. Đó là lúc tôi tìm về với Tết đang vào nhà của nhà thơ Nguyễn Hồng Kiên. Không phải là một áng văn chương đồ sộ, cũng chẳng phải một triết lý cao siêu vĩ mô, thi phẩm này chỉ đơn thuần là một tiếng reo vui trong trẻo của trẻ thơ, nhưng lại mang một sức mạnh kỳ lạ, đủ sức làm tan chảy những lớp băng giá cằn cỗi trong lòng người lớn.
Bạn biết không, đôi khi chúng ta cần một cái cớ để cho phép mình được bé lại. Và bài thơ nhỏ bé ấy chính là tấm vé khứ hồi tuyệt vời nhất để tôi và bạn cùng bước lên chuyến tàu trở về với tuổi thơ, về với cái sân gạch rêu phong nhuốm màu nắng mới, về với mùi hương trầm vấn vít bên nếp nhà gỗ cũ kỹ. Những vần thơ của Nguyễn Hồng Kiên cứ thế len lỏi vào tâm trí tôi, tự nhiên và dịu dàng như chính cách mùa xuân đang rón rén bước qua hiên nhà.
Đi vào cõi mộng của Tết đang vào nhà: Nơi thời gian ngưng đọng thành vĩnh cửu
Thế giới nghệ thuật trong bài thơ Tết đang vào nhà không trải dài trên những dặm không gian bao la, mà thu bé lại vừa bằng một khoảng sân, một góc vườn, một nếp nhà dung dị. Nhưng chính trong cái không gian chật hẹp và ấm cúng ấy, Nguyễn Hồng Kiên đã dựng lên một sân khấu lộng lẫy nhất của đất trời: sân khấu của khoảnh khắc giao mùa. Tứ thơ không nằm ở sự tĩnh lặng, mà nằm ở động từ “đang” – một sự chuyển dịch tinh tế của thời gian. Tết không phải là một cột mốc khô khan trên tờ lịch block, mà là một thực thể sống động, có hình hài, có bước chân, đang từ từ tiến vào không gian sinh hoạt của con người.
Nhịp thơ bốn chữ vang lên đều đặn, nhịp nhàng như tiếng bước chân sáo của một đứa trẻ đang chạy tung tăng khắp ngõ xóm để đón chờ điều kỳ diệu. Mỗi câu thơ lật mở một khung hình, mỗi bức hình lại điểm xuyết một gam màu rực rỡ, tạo nên một bản hòa ca bằng ngôn từ mà bất cứ ai từng trải qua những cái Tết cổ truyền Việt Nam đều thấy lòng mình xao xuyến.
Bức tranh thiên nhiên bừng sáng: Lời chào của muôn hoa
Bước vào thế giới của bài thơ, đập vào mắt chúng ta trước tiên là những gam màu tươi tắn nhất, tinh khôi nhất của thiên nhiên khi bừng tỉnh sau giấc ngủ đông dài đằng đẵng:
“Hoa đào trước ngõ
Cười vui sáng hồng
Hoa mai trong vườn
Rung rinh cánh trắng”
Chỉ với bốn dòng thơ ngắn gọn, tác giả đã gói trọn cả mùa xuân của hai miền Nam – Bắc vào chung một mảnh vườn ký ức. Biện pháp nhân hóa “cười vui” được sử dụng một cách đắt giá, biến những nụ hoa đào chúm chím vô tri thành những gương mặt rạng rỡ, hân hoan. Cái màu “sáng hồng” ấy không chỉ là màu của cánh hoa, mà còn là màu của ánh sáng, màu của niềm hy vọng đang thắp lên rực rỡ nơi đầu ngõ. Đối lập mà lại vô cùng hài hòa với sắc hồng ấy là hình ảnh hoa mai “rung rinh cánh trắng” (những nhành nhất chi mai thanh tao, thuần khiết). Từ láy “rung rinh” gợi ra một cử động thật khẽ khàng của những cánh hoa mỏng manh trong làn gió xuân mơn man. Thiên nhiên trong thơ Nguyễn Hồng Kiên không đứng yên làm nền, mà trực tiếp tham gia vào ngày hội lớn, vẫy chào nàng xuân bằng tất cả sinh lực tràn trề nhất.
Hơi ấm gia đình và phong vị văn hóa dân tộc chảy tràn trong từng con chữ
Nếu thiên nhiên mang đến sắc màu, thì con người chính là linh hồn làm nên cái không khí rạo rực của mùa xuân. Từ ngoài ngõ, ống kính của nhà thơ dần dịch chuyển vào khoảng sân, nơi những hoạt động chuẩn bị đón Tết đang diễn ra hối hả nhưng ngập tràn tình yêu thương:
“Sân nhà đầy nắng
Mẹ phơi áo hoa
Em dán tranh gà
Ông treo câu đối”
Bạn thân mến, hãy nhắm mắt lại và tưởng tượng xem. Một buổi sáng “sân nhà đầy nắng” – cái nắng hanh vàng mỏng tang của những ngày cuối Chạp, xua đi cái ẩm mốc, u ám của mùa đông. Giữa nền nắng ấy, sự phân công lao động trong gia đình hiện lên như một bức tranh sinh hoạt tuyệt đẹp. Người mẹ dịu dàng chăm chút cho đàn con qua hình ảnh “phơi áo hoa” – những chiếc áo mới thơm mùi vải, gói ghém cả một năm chắt chiu, dành dụm của mẹ chỉ mong con có một cái Tết tươm tất.
Và rồi, nét đẹp của văn hóa dân tộc được khắc họa đậm nét qua hai chi tiết: “tranh gà” và “câu đối”. Cậu bé con lăng xăng phụ giúp gia đình bằng việc dán bức tranh Đông Hồ hình đàn gà, biểu tượng cho sự sung túc, sum vầy. Người ông với mái tóc phong sương, cẩn trọng và trang nghiêm treo lên đôi câu đối đỏ. Ba thế hệ (Ông – Mẹ – Em) cùng hiện diện, mỗi người một việc, nhưng tất cả đều hướng về một mục đích chung: dọn dẹp, trang hoàng tổ ấm để rước lộc xuân vào nhà. Sự gắn kết gia đình thiêng liêng ấy chính là giá trị cốt lõi, là tầng nghĩa sâu sắc mà bài thơ Tết đang vào nhà muốn gửi gắm đến những tâm hồn đồng điệu.
Triết lý về thời gian và niềm kiêu hãnh của tuổi thơ
Khổ thơ cuối cùng vang lên như một tiếng reo vui vỡ òa, là điểm kết tụ của mọi cảm xúc dồn nén từ đầu bài:
“Tết đang vào nhà
Sắp thêm một tuổi
Đất trời nở hoa”
Câu thơ “Tết đang vào nhà” được lặp lại như một lời khẳng định, một sự nhận thức rõ ràng về sự hiện diện của thời gian. Nhưng điều làm tôi thổn thức nhất lại là câu thơ “Sắp thêm một tuổi”. Với trẻ con, thêm một tuổi là một niềm tự hào to lớn, là sự chứng nhận rằng mình đã lớn hơn, trưởng thành hơn, được người lớn công nhận. Tiếng reo ấy trong veo, không gợn một chút âu lo. Thế nhưng, khi những người trưởng thành như chúng ta đọc lại câu thơ này, bỗng thấy sống mũi cay cay. Cùng một khái niệm “thêm một tuổi”, nhưng nếu trẻ thơ hân hoan đón nhận, thì người lớn lại mang theo một tiếng thở dài bâng khuâng về sự hữu hạn của đời người, về mái tóc mẹ cha ngày thêm điểm bạc.
Chính sự giao thoa cảm xúc này đã nâng tầm tác phẩm của Nguyễn Hồng Kiên vượt ra khỏi khuôn khổ của một bài thơ thiếu nhi thông thường. Khép lại bài thơ là hình ảnh “Đất trời nở hoa” – một cái kết bung nở, hoành tráng. Không chỉ có hoa đào, hoa mai trong vườn, mà cả vũ trụ, cả đất trời đều đang khai hoa kết nhụy, cộng hưởng cùng niềm vui của con người.
Gấp lại trang sách, mở ra cả một bầu trời hoài niệm
Khi những thanh âm rộn rã của Tết đang vào nhà dần khép lại, dư âm của nó vẫn còn ngân nga mãi trong tâm trí tôi như tiếng chuông chùa ngân dài trong đêm trừ tịch. Bằng thể thơ bốn chữ ngắn gọn, nhịp điệu tươi vui cùng những hình ảnh chắt lọc mang đậm hồn cốt dân tộc, Nguyễn Hồng Kiên đã trao tặng cho thi đàn Việt Nam một viên ngọc quý về đề tài mùa xuân. Bài thơ không chỉ là bức tranh phong cảnh, sinh hoạt, mà còn là một bảo tàng lưu giữ ký ức văn hóa, lưu giữ tình cảm gia đình ấm áp và thiêng liêng.
Giữa những ngày cuối năm bận rộn, khi ngoài kia người ta đang hối hả chen chúc nhau trên những chuyến xe muộn màng, việc đọc lại thi phẩm này giống như một liệu pháp chữa lành cho tâm hồn. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, Tết không nằm ở những mâm cao cỗ đầy, không nằm ở những món quà xa xỉ, mà Tết nằm ở khoảnh khắc sum vầy, ở mâm cơm có đủ đầy các thế hệ, ở ánh mắt lấp lánh của trẻ thơ và nụ cười móm mém của ông bà.
Đêm nay, gió xuân dường như đã bắt đầu len qua khe cửa. Tôi khẽ mỉm cười, thấy lòng mình bình yên đến lạ. Còn bạn thì sao? Đã bao lâu rồi bạn không đứng lặng yên trước hiên nhà, để lắng nghe tiếng bước chân vô hình của mùa xuân? Hãy để lại cho tôi vài dòng chia sẻ về cái Tết trong ký ức của bạn nhé, biết đâu, chúng ta lại tìm thấy nhau trong những miền nhớ rêu phong ấy!
