Một đêm cạn trăng, khói thuốc nhạt và tiếng gió gào thét bên hiên
Có những đêm trắng, khi trăng đã lặn sâu vào lòng những đám mây xám xịt và gió ngoài hiên bắt đầu rít lên từng hồi cào xé, tôi lại pha cho mình một tách trà đậm, để mặc nó nguội dần bên ô cửa sổ. Chính trong những khoảnh khắc cô độc và hoang hoải ấy, tâm trí tôi lại bị cuốn vào một vòng xoáy thời gian vô hình, trôi dạt về miền Nam nước Mỹ xa xôi của thế kỷ mười chín. Ở đó, giữa những đồn điền trồng bông trắng xóa và khói lửa mịt mù của cuộc Nội chiến, Cuốn theo chiều gió hiện lên không chỉ như một trang sách, mà là một nhịp đập phập phồng, rỉ máu nhưng đầy kiêu hãnh. Tác phẩm vĩ đại của Margaret Mitchell chưa bao giờ chịu nằm yên trên giá sách. Nó là một thực thể sống, gầm thét, vùng vằng và cắm rễ sâu vào tâm hồn những ai từng một lần trót để ánh mắt mình lướt qua những dòng chữ mang đầy hơi thở của đất đỏ và tàn tro.
Bạn biết không, đọc Cuốn theo chiều gió không giống như việc bạn dạo bước trong một khu vườn ngôn từ êm đềm. Đó là một cuộc vật lộn. Bạn bị ném vào giữa cơn bão của thời đại, nơi những giá trị cũ kỹ, đài các của giới quý tộc miền Nam bị xé toạc, nhường chỗ cho một thực tại tàn khốc, trần trụi. Dưới ngòi bút sắc lẹm và trái tim đầy mẫn cảm của Margaret Mitchell, mọi ranh giới giữa thiện và ác, giữa cao thượng và ti tiện đều bị lu mờ, chỉ còn lại duy nhất một thứ rực sáng cháy bỏng: bản năng sinh tồn.
Đất đỏ Tara – Nơi rễ cây kiêu hãnh cắm sâu vào mạch máu
Nếu phải tìm một hình tượng ám ảnh nhất, vĩ đại nhất mà Margaret Mitchell đã nhào nặn ra, thì đó không hẳn là một con người, mà là một vùng đất. Tara. Lớp đất đỏ quạch của đồn điền Tara không chỉ là bối cảnh, nó là máu, là tủy, là chiếc mỏ neo giữ lại linh hồn của Scarlett O’Hara giữa giông tố cuộc đời. Khi ngọn gió chiến tranh thổi bay mọi phù hoa, cuốn phăng những buổi dạ tiệc lấp lánh, những chiếc váy xòe mười hai thước và cả những chàng thanh niên hào hoa, miền Nam sụp đổ trong một tiếng thở dài bi phẫn. Giữa cảnh hoang tàn ấy, sự tàn phá của chiến tranh lên số phận con người khiến tôi bất chợt nhớ đến những nỗi đau dai dẳng, âm ỉ trong Bến không chồng. Thế nhưng, nếu những người phụ nữ bến Bến vất vả oằn mình chịu đựng nghịch cảnh trong sự câm lặng, thì Scarlett lại chọn cách gầm gừ đáp trả.
Cô gái mười sáu tuổi với vòng eo nhỏ nhất ba hạt bỗng chốc trở thành một con thú hoang bảo vệ lãnh thổ. Bàn tay từng chỉ biết cầm quạt lụa nay chai sần vì cuốc đất, đôi mắt xanh lục bảo từng lúng liếng đưa tình nay vằn lên những tia nhìn tàn nhẫn của kẻ sẵn sàng chà đạp lên mọi luân lý để gia đình không phải chết đói. Cuốn theo chiều gió đã khắc họa một Scarlett không hoàn hảo, đầy ích kỷ, thực dụng và đôi khi tàn nhẫn. Nhưng lạy Chúa, cô ấy sống động và rực rỡ đến mức làm lu mờ mọi chuẩn mực đạo đức sáo rỗng. Sức sống mãnh liệt của Scarlett được hút lên từ chính lớp đất đỏ Tara, biến cô thành một loài cỏ dại tuyệt đẹp, bị giẫm đạp, bị thiêu rụi, nhưng chỉ cần một giọt sương đêm, rễ của nó lại xuyên thủng lớp đá tảng để vươn lên đón mặt trời.
Chiếc váy nhung xanh tước ra từ rèm cửa và lớp vỏ bọc kiêu kỳ
Bạn có nhớ khoảnh khắc Scarlett đứng giữa căn nhà trống hoác, tuyệt vọng tìm cách xoay xở ba trăm đô la tiền thuế để giữ lại Tara? Nàng ngước nhìn tấm rèm cửa bằng nhung xanh của mẹ – thứ duy nhất còn sót lại của một thời vàng son. Việc tước tấm rèm xuống để may thành một chiếc váy lộng lẫy đi gặp Rhett Butler trong tù không chỉ là một chi tiết đắt giá, mà là một ẩn dụ tuyệt trần về lòng kiêu hãnh. Chiếc váy ấy là bộ giáp của một nữ chiến binh. Dù bên trong tâm hồn đã rách nát, dù cái dạ dày đang cồn cào vì đói khát, thì bên ngoài, Scarlett vẫn phải là một nữ hoàng. Margaret Mitchell đã cho thấy một sự thấu cảm sâu sắc đến rợn ngợp về thân phận nữ giới trong thời đại loạn lạc: họ dùng chính sự phù phiếm làm vũ khí để chống lại sự tàn nhẫn của thế giới đàn ông.
Vũ điệu luân vũ của lửa và bóng tối: Đôi mắt lục bảo chìm trong nụ cười ngạo nghễ
Sẽ là một thiếu sót tận cùng nếu nói về Cuốn theo chiều gió mà bỏ quên Rhett Butler – gã buôn lậu mỉa mai, kẻ bất hảo mang trái tim của một hiệp sĩ. Mối tình giữa Rhett và Scarlett là một vũ điệu luân vũ cuồng nhiệt của lửa và bóng tối. Họ giống nhau đến mức soi thấu tâm can nhau. Cả hai đều là những kẻ thực dụng, những kẻ sống sót, những kẻ dám cười nhạo vào những lý tưởng hão huyền của một miền Nam đang giãy chết. Tình yêu của họ hoang dại, mang tính hủy diệt và đầy ám ảnh, khiến tôi liên tưởng đến sự cuồng si vượt ra ngoài mọi khuôn khổ luân thường đạo lý trong Đồi gió hú.
Rhett yêu Scarlett không phải vì nàng là một thục nữ ngoan hiền. Chàng yêu chính cái bản năng hoang dã, sự ích kỷ vô độ và sức sống bừng bừng trong huyết quản nàng. Chàng đứng trong bóng tối, che chở, dung túng và chờ đợi nàng nhận ra sự đồng điệu giữa hai linh hồn. Nhưng bi kịch thay, Margaret Mitchell lại là một nhà điêu khắc tàn nhẫn. Bà để họ vờn nhau, làm tổn thương nhau bằng những lời mỉa mai cay độc, dùng lớp vỏ bọc bất cần để che giấu một trái tim đang khao khát được yêu thương đến cháy lòng.
Màn sương mù mang tên Ashley và bi kịch của những kẻ đuổi hình bắt bóng
Tại sao Scarlett lại mù quáng bám lấy ảo ảnh mang tên Ashley Wilkes? Ashley không phải là một con người bằng xương bằng thịt trong tâm trí nàng; chàng là biểu tượng của một miền Nam thanh bình, thơ mộng mà nàng vĩnh viễn đánh mất. Chàng là giấc mơ về những buổi chiều rực nắng, về tiếng đàn piano êm ái và những lời thơ bay bổng. Cuốn theo chiều gió đã chỉ ra một bi kịch đau đớn của nhân loại: chúng ta thường dành cả thanh xuân để theo đuổi một bóng ma, một hình mẫu lý tưởng do chính mình tự huyễn hoặc ra, để rồi tàn nhẫn chà đạp lên viên kim cương thật sự đang nằm gọn trong lòng bàn tay mình.
Chỉ khi Melanie qua đời, khi tấm bình phong cuối cùng sụp đổ, Scarlett mới bàng hoàng nhận ra Ashley chỉ là một bộ quần áo rỗng tuếch. Nàng chưa bao giờ yêu chàng, nàng chỉ yêu thứ ảo ảnh do chính mình dệt nên. Và khoảnh khắc nàng quay đầu lại tìm Rhett trong làn sương mù dày đặc, trái tim người đọc dường như cũng vỡ vụn theo từng bước chân chạy cuống cuồng của nàng.
Ngày mai là một ngày khác – Lời thì thầm miên viễn của ngọn gió đi hoang
Khúc vĩ thanh của Cuốn theo chiều gió không trọn vẹn, và có lẽ chính sự dang dở ấy mới làm nên sự bất tử của tác phẩm. Rhett bước đi vào màn sương, để lại một câu nói lạnh lùng đến tê tái: “Frankly, my dear, I don’t give a damn” (Thành thực mà nói, em yêu, tôi cóc cần quan tâm). Cánh cửa khép lại. Bóng tối ập xuống. Một người phụ nữ bình thường có lẽ sẽ gục ngã, sẽ khóc than cho đến chết. Nhưng Scarlett thì không.
“Ta sẽ về nhà. Ta sẽ về Tara để nghĩ cách mang anh ấy trở lại. Rốt cuộc thì, ngày mai là một ngày khác!”
Câu nói cuối cùng ấy vang lên như một bản thánh ca của sự sống. Margaret Mitchell đã tạc vào lịch sử văn học một tượng đài bất diệt về niềm hy vọng. Gió có thể cuốn đi thanh xuân, cuốn đi tài sản, cuốn đi những người thân yêu nhất, và cuốn đi cả một thời đại. Nhưng gió không thể bẻ gãy được ý chí của con người. Đứng trước đống tro tàn của cuộc đời, Scarlett lại ngước mắt lên, bám chặt chân vào lớp đất đỏ quê hương để tiếp tục sinh tồn.
Gấp lại những trang sách cuối cùng của Cuốn theo chiều gió, tôi ngồi lặng đi trong bóng đêm. Tiếng gió ngoài kia dường như đã thôi gào thét, chỉ còn lại những tiếng thì thầm mơn man qua kẽ lá. Tôi nhận ra rằng, mỗi chúng ta đều mang trong mình một hạt giống của Tara. Dù cuộc đời có quăng quật, có dập vùi ta xuống tận cùng của sự tuyệt vọng, thì ở đâu đó sâu thẳm trong huyết quản, sức sống hoang dại ấy vẫn âm ỉ đợi chờ. Để rồi sáng mai, khi tia nắng đầu tiên xuyên qua ô cửa sổ, ta lại có thể mỉm cười, lau khô nước mắt và tự nhủ với lòng mình rằng: Ngày mai, ừ, ngày mai luôn là một ngày khác…
