Đêm trắng giữa những hành lang câm lặng của ký ức
Có những đêm mưa rả rích gõ nhịp lên ô cửa kính, tôi pha cho mình một tách trà mạn, để mặc hơi nóng bốc lên mờ ảo và trôi tuột vào một thế giới mà ranh giới giữa đức tin và sự thật trở nên mỏng manh hơn bao giờ hết. Đó là lúc tôi lật giở những trang đầu tiên của Mật mã Da Vinci.
Ký ức đưa tôi về lại khoảnh khắc ngỡ ngàng khi lần đầu tiên bước theo gót chân của Robert Langdon dưới vòm kính chóp nhọn của bảo tàng Louvre giữa màn đêm Paris lạnh lẽo. Mùi ngai ngái của những bức toan sơn dầu hàng trăm năm tuổi, pha lẫn chút mùi tanh nồng của máu từ cái chết đầy ám ảnh của vị quản đốc Jacques Saunière, tất cả quyện lại thành một thứ bùa ngải thị giác, giam cầm tâm trí tôi trọn vẹn trong một đêm thức trắng.
Ngòi bút của Dan Brown không đơn thuần chỉ kể một câu chuyện giật gân. Ông là một người thợ dệt cừ khôi, đan cài những sợi chỉ đỏ của nghệ thuật Phục Hưng, của tôn giáo, của lịch sử bị lãng quên vào một tấm thảm trinh thám khổng lồ. Đứng trước tấm thảm ấy, tôi và bạn, những kẻ lữ hành khát khao cái đẹp, không khỏi rùng mình khi nhận ra: Lịch sử, hóa ra, luôn chứa đựng những khoảng tối câm lặng, chờ đợi một tia sáng soi rọi để vỡ òa thành những tiếng thét xé toạc màn đêm.
Nụ cười Mona Lisa và nhát cọ rạch nát bức màn giáo lý
Bạn đã bao giờ đứng thật lâu trước một bức tranh, không phải để ngắm nhìn màu sắc, mà để lắng nghe bức tranh ấy đang thì thầm điều gì? . Nó là một loại mật ngữ, là tiếng vọng của những linh hồn vĩ đại bị bóp nghẹt bởi giáo điều.
Leonardo Da Vinci, qua lăng kính của Dan Brown, hiện lên như một bóng ma vĩ đại, một kẻ giễu nhại thiên tài đã giấu cả một bầu trời bí mật đằng sau nụ cười nửa miệng đầy uẩn khúc của nàng Mona Lisa hay khoảng trống kỳ lạ trong bức Bữa ăn tối cuối cùng.
Thủ pháp nghệ thuật điêu luyện nhất mà tác giả sử dụng chính là sự nghịch lý (paradox) của cái nhìn. Chúng ta vẫn thường huyễn hoặc mình rằng ta đang nhìn thấy thế giới như nó vốn là, nhưng thực chất, ta chỉ thấy những gì tâm trí ta được lập trình để thấy. Bằng cách bóc tách từng lớp sương mù bao phủ lên những tác phẩm kinh điển, cuốn sách biến mỗi độc giả thành một kẻ báng bổ đầy mộng mơ.
Những dòng chữ đảo chữ cái (anagram), những biểu tượng cổ xưa ngỡ như đã hóa thạch dưới lớp bụi thời gian bỗng chốc cựa mình thức giấc. Sự tinh vi trong việc sắp đặt các manh mối khiến tôi nhớ đến cái bẫy toán học lạnh lùng mà hoàn mỹ trong Phía sau nghi can X, nhưng nếu ở đó là bi kịch của một cá nhân, thì ở đây, đó là khối rubik khổng lồ định hình lại cả một nền văn minh.
Chiếc hộp Cryptex cất giữ giọt lệ của tính nữ thiêng liêng
Nếu phải chỉ ra một hình tượng nghệ thuật rực rỡ và xót xa nhất trong toàn bộ tác phẩm, tôi sẽ không ngần ngại gọi tên Chén Thánh. Nhưng ôi, Chén Thánh trong Mật mã Da Vinci không phải là một chiếc cốc nạm ngọc vô tri vô giác. Dan Brown đã dùng một phép ẩn dụ vĩ đại, một cú lật ngược thế cờ đầy táo bạo để biến Chén Thánh thành biểu tượng của Tính nữ thiêng liêng (Sacred Feminine) – một nửa thế giới đã bị vùi dập, xóa nhòa và bôi nhọ bởi những kẻ chiến thắng trong dòng chảy lịch sử.
Hình ảnh chiếc hộp Cryptex bằng đồng chạm khắc tinh xảo, ẩn chứa bên trong cuộn giấy cói mỏng manh được bảo vệ bởi một ống giấm, chính là hiện thân cho sự mong manh nhưng kiên cường của sự thật. Để chạm đến cốt lõi ấy, người ta không thể dùng bạo lực hay gươm giáo, mà phải dùng trí tuệ và sự thấu cảm.
Khi bí mật về Mary Magdalene được từ từ hé lộ, tôi cảm thấy tim mình như lỡ đi một nhịp. Đó không chỉ là một cú twist của tiểu thuyết trinh thám, đó là một khúc vãn ca dành cho những người phụ nữ, cho nữ thần, cho bông hồng ngậm ngùi khép cánh dưới gót sắt của những giáo lý hà khắc.
“Lịch sử luôn được viết bởi những kẻ chiến thắng. Khi hai nền văn hóa đụng độ, kẻ thua cuộc bị xóa sổ, và kẻ chiến thắng viết những cuốn sách lịch sử – những cuốn sách tôn vinh lý tưởng của họ và phỉ báng kẻ thù.”
Đọc đến những dòng này, tôi nhận ra hành trình của Robert Langdon và Sophie Neveu không chỉ là cuộc trốn chạy cảnh sát Pháp hay những sát thủ cuồng tín. Nó mang dáng dấp của một cuộc hành hương tâm linh, một chuyến đi tìm về bản ngã và cội nguồn. Cuộc tìm kiếm ấy khắc khoải và nhiều suy nghiệm chẳng kém gì bước chân của chàng mục đồng Santiago trong Nhà giả kim, chỉ khác là thay vì băng qua sa mạc mênh mông, họ phải lặn ngụp trong mê cung của những thánh đường u tịch và những hầm ngầm phủ kín rêu phong tại châu Âu.
Vũ điệu dồn dập của những biểu tượng dưới ánh trăng Paris
Không thể không nhắc đến nhịp điệu (pacing) – thứ ma thuật đã tạo nên sức hút điên rồ của Mật mã Da Vinci. Dan Brown đã nén toàn bộ khối lượng kiến thức đồ sộ về ký hiệu học, lịch sử tôn giáo và nghệ thuật kiến trúc vào một khung thời gian vỏn vẹn hai mươi bốn giờ đồng hồ. Mọi thứ diễn ra dồn dập như tiếng tích tắc của một quả bom nổ chậm.
Sự tương phản (contrast) được đẩy lên mức tối đa: Giữa sự tĩnh lặng ngàn năm của những tu viện cổ kính và tiếng gầm rú của chiếc xe bọc thép trên đường phố Paris; giữa niềm tin mù quáng, khắc kỷ của tên sát thủ bạch tạng Silas và tư duy logic, hoài nghi của vị giáo sư Harvard.
Những biểu tượng cổ xưa như Dải hoa hồng (Rose Line), ngôi sao năm cánh, hay dãy số Fibonacci không nằm yên trên trang giấy. Chúng nhảy múa, chúng đan cài vào nhau, tạo thành một bản giao hưởng vừa ma mị vừa logic đến rợn người. Mật mã Da Vinci quyến rũ tôi bởi nó cho tôi cái quyền được tò mò, được nghi ngờ những điều tưởng chừng như đã là chân lý bất di bất dịch.
Dưới vòm kính Louvre, những vì sao vẫn lặng lẽ xoay vòng
Khi trang sách cuối cùng khép lại, hình ảnh Robert Langdon quỳ gối dưới bầu trời đầy sao của Paris, ngay trên đỉnh của Kim tự tháp ngược tại bảo tàng Louvre, cứ ám ảnh tôi mãi không thôi. Đó là một cái kết đẹp như một bài thơ thị giác. Sau tất cả những máu, nước mắt, những cuộc rượt đuổi nghẹt thở và những màn đấu trí căng não, sự thật cuối cùng lại được trả về với lòng đất mẹ, ngủ yên dưới những vì tinh tú.
Có lẽ, Dan Brown không cố gắng phá hủy một tôn giáo hay ép buộc chúng ta phải tin vào một phiên bản lịch sử mới. Mật mã Da Vinci rốt cuộc là một lời nhắc nhở đầy tính nghệ thuật về sự hữu hạn của nhận thức con người. Chén Thánh nằm ở đâu? Có lẽ nó không nằm dưới những tảng đá cẩm thạch hay trong những mật thất tối tăm.
Nó nằm trong chính khát vọng vươn tới cái đẹp, sự thật và tình yêu thuần khiết của mỗi chúng ta. Bạn và tôi, chúng ta khép lại cuốn sách, nhưng cuộc đua giải mã những bí ẩn của chính tâm hồn mình, có lẽ, mới chỉ vừa bắt đầu.
