Đêm cạn sương lạnh và tiếng lục lạc vẳng về từ cõi vô tận
Có những đêm trắng, khi thành phố ngoài kia đã chìm vào một giấc ngủ xám xịt và vô hồn, tôi ngồi bó gối bên khung cửa sổ, nhấp ngụm trà đã nguội ngắt và nghe tiếng thở dài của chính mình trượt dài trên những mái tôn. Đó là những khoảnh khắc chênh vênh nhất của tuổi trẻ, khi ta hoang mang tự hỏi liệu mình đang thực sự sống, hay chỉ đang tồn tại qua ngày đoạn tháng. Chính trong một đêm sương lạnh buốt như thế, tôi đã rút cuốn Nhà giả kim ra khỏi giá sách. Lớp bụi mỏng phủ trên bìa sách như lớp bụi thời gian đang phủ lên những ước mơ thuở thiếu thời của tôi. Và rồi, từng con chữ của Paulo Coelho bắt đầu nhảy múa, dệt nên một tấm thảm ma thuật cuốn tôi rời khỏi căn phòng chật hẹp, thả tôi rơi tự do vào giữa sa mạc mênh mông đầy gió và cát.
Tôi không đọc tác phẩm này bằng mắt, mà tôi nhấm nháp nó bằng những vết xước trong tâm hồn. Lời văn không hoa mỹ, gồng gượng, mà tĩnh tại, trong vắt như một dòng suối ngầm len lỏi qua những tầng đá khô cằn của tâm thức. Gấp lại những trang đầu tiên, tôi bỗng nghe thấy tiếng lục lạc của bầy cừu vẳng lại từ một cõi vô tận nào đó, đánh thức một thứ khao khát hoang dại đã bị lãng quên từ lâu dưới đáy lồng ngực.
Bầy cừu ngoan ngoãn hay vệt mòn của những tháng ngày nín lặng?
Hình ảnh cậu bé chăn cừu Santiago hiện lên không phải như một vị anh hùng mang sứ mệnh vĩ đại, mà chỉ là một kẻ mộng mơ với chiếc áo khoác sờn cũ và một cuốn sách làm gối đầu giường. Cậu có một bầy cừu ngoan ngoãn. Chúng biết rõ lịch trình mỗi ngày, biết nơi nào có cỏ non, nơi nào có nước mát. Chúng không bao giờ ngước nhìn những vì sao, không quan tâm đến những vùng đất lạ, chúng chỉ cần thức ăn và sự an toàn. Bầy cừu ấy, hỡi ôi, sao mà giống chúng ta đến thế!
Bạn và tôi, đã bao lần chúng ta chọn làm một con cừu ngoan ngoãn trong cái lồng son của sự ổn định? Chúng ta sợ những cơn gió lạ, sợ bóng tối vô định của ngày mai, nên đành lòng đánh đổi đôi cánh của mình lấy một nắm cỏ rơm quen thuộc. Nhưng Nhà giả kim không cho phép người đọc ngủ quên trong sự xót xa ấy. Tác phẩm như một cái tát dịu dàng mà tỉnh rụi, buộc ta phải nhìn thẳng vào sự thật: Sự an toàn đôi khi chính là liều thuốc độc êm ái nhất giết chết một linh hồn.
Lời thì thầm của gió Levant và ngọn lửa Urim, Thummim
Và rồi, ngọn gió Levant thổi tới, mang theo mùi hương của những vùng đất chưa từng được khai phá. Cuộc gặp gỡ với vị vua già xứ Salem là một ẩn dụ tuyệt đẹp về những “dấu hiệu” mà vũ trụ vẫn hằng ngày rải rác trên con đường ta đi. Hai viên đá Urim và Thummim không phải là bùa ngải để bói toán, mà là đại diện cho sự dứt khoát của nội tâm: Có hoặc Không. Không có chỗ cho sự chần chừ, không có chỗ cho những cái tặc lưỡi buông xuôi. Khi Santiago quyết định bán đi bầy cừu để mua một tấm vé sang châu Phi, cậu đã tự tay châm ngọn lửa thiêu rụi cây cầu nối với quá khứ, để chỉ còn một con đường duy nhất: Tiến về phía trước.
Sa mạc mênh mang và thứ ngôn ngữ không lời của vũ trụ
Bước chân của Santiago in lên triền cát sa mạc Sahara cũng là lúc tôi nhận ra, hành trình theo đuổi “Vận mệnh của mình” chưa bao giờ là một bản tình ca êm ái. Sa mạc hiện lên trong văn của Paulo Coelho vừa tráng lệ, kỳ vĩ, lại vừa tàn nhẫn, lạnh lùng. Nó thử thách lòng người bằng cái nóng cháy da thịt ban ngày và cái rét cắt rốn ban đêm. Nó là hiện thân của những chông gai, những cú lừa lọc, những lần mất trắng mà bất cứ ai dám mơ mộng đều phải nếm trải.
Nhớ lại chuỗi ngày cậu bé làm việc tại cửa hàng pha lê, tôi thấy lấp lánh một triết lý nhân sinh sâu thẳm. Việc lau chùi những chiếc ly pha lê bám bụi cũng giống như việc gột rửa tâm hồn. Ông chủ cửa hàng pha lê ôm ấp giấc mơ đến Mecca, nhưng lại sợ hãi việc chạm tay vào giấc mơ ấy, bởi ông sợ khi ước mơ thành hiện thực, ông sẽ chẳng còn lý do gì để sống tiếp. Một bi kịch của sự hèn nhát được bọc trong lớp vỏ của sự an phận. Nếu ta từng tìm thấy sự tĩnh lặng, thấu suốt qua những trang sách của Hành trình về phương Đông, thì ở đây, giữa sa mạc Ả Rập này, ta lại được học một bài học khác về sự vận động: Vũ trụ chỉ thực sự giao tiếp với những ai dám bước đi.
Nụ hôn của Fatima – Giọt nước mát lành không níu bước chân lãng du
Sẽ là một thiếu sót lớn nếu không nhắc đến Fatima – nụ cười của ốc đảo, giọt nước mát lành giữa sa mạc khô rang. Tình yêu trong Nhà giả kim mang một hình hài kỳ lạ: Nó không chiếm hữu, không trói buộc. Fatima yêu Santiago, nhưng cô cũng là người con của sa mạc, cô hiểu rằng gió phải bay, và người đàn ông của cô phải đi tìm kho báu. “Nếu anh là một phần của Vận mệnh em, thì một ngày nào đó anh sẽ trở lại.” Lời nói ấy của Fatima đẹp như một lời nguyền giải thoát. Tình yêu đích thực không bao giờ cản bước một người theo đuổi ước mơ; nếu nó cản bước, thì đó chỉ là thứ tình yêu ích kỷ, chứ không phải là ngôn ngữ của vũ trụ.
Thuật luyện kim nhiệm màu cất giấu dưới tầng sâu tâm thức
Đỉnh điểm của sự rung cảm trong tôi là khoảnh khắc Santiago đối thoại với sa mạc, với gió, với mặt trời và với bàn tay đã viết nên vạn vật. Đó là lúc thuật luyện kim thực sự được hé lộ. Chì biến thành vàng không phải là một trò ma thuật hóa học rẻ tiền. Đó là quá trình thanh lọc những tạp chất của nỗi sợ hãi, sự hoài nghi và lòng tham, để phần tinh túy nhất của con người được tỏa sáng rực rỡ.
Paulo Coelho đã mượn hình ảnh nhà giả kim để nói với chúng ta rằng, mỗi người đều mang trong mình quyền năng để biến đổi thế giới, miễn là ta biết lắng nghe trái tim mình. Trái tim con người vốn hay phản bội, nó sợ đau khổ, nó sợ thất bại. Nhưng “sợ phải đau khổ còn đau đớn hơn chính sự đau khổ”. Khi cậu bé chăn cừu hóa thân thành gió, cuốn tung những đụn cát mịt mù, tôi như thấy chính mình đang vỡ vụn ra, để rồi tái sinh trong một hình hài mới, tự do và kiêu hãnh. Khả năng giao cảm với vạn vật ấy khiến tôi nhớ đến cái nhìn trong veo, không vướng bận tạp niệm mà tôi từng bắt gặp khi đọc Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ. Chỉ khi ta nhắm đôi mắt trần tục lại, mở toang cánh cửa của tâm hồn, ta mới nghe được tiếng rạn vỡ của một hạt mầm đang nảy lộc, hay tiếng thì thầm của một vì sao xa.
Giọt nước mắt rớt trên cồn cát và vòng tròn miên viễn của kiếp người
Hành trình của Santiago khép lại bằng một cú lừa ngoạn mục của số phận, nhưng lại là một sự an bài hoàn hảo của vũ trụ. Kho báu không nằm dưới chân Kim Tự Tháp vĩ đại, mà nằm ngay dưới rễ cây dâu tằm nơi nhà thờ cổ kính – nơi cậu đã bắt đầu giấc mơ của mình. Có người sẽ cười khẩy cho rằng đó là một chuyến đi phù phiếm, tốn công vô ích. Nhưng bạn ơi, hãy thử tưởng tượng xem, nếu không có những ngày tháng băng qua sa mạc, không bị cướp bóc, không gặp nhà giả kim, không học được ngôn ngữ của vũ trụ, liệu Santiago có đủ trí huệ để nhận ra giá trị của kho báu nằm ngay dưới chân mình?
Giọt nước mắt của cậu rơi xuống cồn cát, nơi một con bọ hung – biểu tượng của Thượng đế – xuất hiện, là giọt nước mắt của sự viên mãn. Nhà giả kim của Paulo Coelho kết thúc, nhưng âm vang của nó vẫn dội mãi trong tâm trí tôi như một bản kinh cầu. Nó nhắn nhủ ta rằng, đôi khi con người phải đi một vòng rất xa, nếm đủ mọi đắng cay ngọt bùi của trần thế, chỉ để trở về và nhận ra điều quý giá nhất vẫn luôn nằm yên tĩnh trong lồng ngực mình. Đêm nay, sương vẫn rơi bên song cửa, nhưng tôi không còn thấy lạnh nữa. Bởi tôi biết, ở một nơi nào đó sâu thẳm trong tôi, một cuộc hành trình mới chỉ vừa mới bắt đầu.
