Khởi nguồn của những rung cảm: Bản Sinfonietta vang lên giữa đêm mưa
Đêm nay, khi thành phố ngoài kia đã chìm vào một màn sương mờ đục và những giọt mưa gõ nhịp đều đều, rả rích bên bậu cửa sổ, tôi vô tình bật lại bản Sinfonietta của Leoš Janáček. Tiếng kèn đồng cất lên, vang dội, dồn dập và đầy hoài niệm, như thể một bàn tay vô hình vừa vặn xoay chiếc kim đồng hồ, kéo tôi tuột khỏi thực tại xô bồ để rơi tự do vào một chiều không gian khác.
Chính trong khoảnh khắc chông chênh, nửa tỉnh nửa mê ấy, tôi tìm về với 1Q84 – một kiệt tác đồ sộ, một mê cung tâm lý vĩ đại của nhà văn Haruki Murakami. Cầm cuốn sách trên tay, lật giở những trang giấy đã bắt đầu vương mùi thời gian, tôi lại thấy mình hóa thân thành cô nàng Aomame, lặng lẽ bước xuống chiếc thang thoát hiểm rỉ sét trên đường cao tốc Tôkyô đang ùn tắc.
Để rồi từ cái khoảnh khắc vô thưởng vô phạt ấy, vĩnh viễn lạc bước vào một năm 1984 đã bị bóp méo, biến dạng thành một thế giới xa lạ mang tên 1Q84. Nếu bạn cũng là một kẻ mang tâm hồn đầy những vết nứt của sự cô đơn, một người thường hay ngước nhìn bầu trời đêm và tự hỏi về những khả thể khác của cuộc đời, hãy ngồi lại đây cùng tôi. Rót một ly rượu ấm, thả lỏng tâm trí, và chúng ta sẽ cùng nhau đi vào cõi mộng mị, huyễn hoặc mà Haruki Murakami đã cất công dệt nên bằng cả máu, nước mắt và những tiếng thở dài.
Đi vào cõi mộng của 1Q84: Khi thực tại rẽ nhánh và vỡ vụn
Cõi mộng của 1Q84 không chào đón chúng ta bằng những phép thuật kỳ ảo hay những sinh vật ngoài hành tinh ồn ào. Nó bắt đầu bằng những thứ bình dị đến mức trần trụi của nước Nhật những năm 80: một nữ sát thủ máu lạnh với vỏ bọc huấn luyện viên thể hình chuyên nghiệp (Aomame), một thầy giáo dạy toán hiền lành, to xác nhưng mang tâm hồn yếu đuối, đam mê viết lách (Tengo).
Hai con người, hai đường thẳng tưởng chừng song song, sống hai cuộc đời tẻ nhạt, cô độc giữa lòng đô thị phồn hoa. Nhưng rồi, bằng thứ ngôn ngữ thầm thì, ma mị như một lời nguyền, Haruki Murakami đã khéo léo gài gắm những “đứt gãy” vi tế vào bức tranh hiện thực ấy. Chữ “Q” trong 1Q84 không chỉ là cách chơi chữ đồng âm với số 9 trong tiếng Nhật (Kyu), mà nó chính là “Question” – một dấu hỏi lớn lơ lửng giữa bầu trời, đánh dấu sự sai lệch của dòng thời gian.
Thế giới vẫn vậy, cảnh vật vẫn thế, nhưng cảnh sát đã thay đổi đồng phục, những sự kiện lịch sử bị xáo trộn, và trên trời, lặng lẽ xuất hiện thêm một mặt trăng thứ hai. Bối cảnh không gian nghệ thuật của tác phẩm giống như một chiếc gương nứt; bạn càng nhìn sâu vào đó, bạn càng thấy hình ảnh phản chiếu của chính mình bị bẻ cong, vỡ vụn thành từng mảnh sắc lẹm.
Hai mặt trăng trên đỉnh đầu và nỗi cô đơn đặc quánh của kiếp người
Nhắc đến văn chương của Haruki Murakami, người ta nhắc đến một vị đạo diễn tài ba của những thước phim về sự cô đơn. Nhưng trong tác phẩm đồ sộ này, nỗi cô đơn không chỉ dừng lại ở những tiếng thở dài hay những đêm dài không ngủ. Nó đã hóa thành hình khối, thành không gian, thành biểu tượng vĩnh cửu: hai mặt trăng lơ lửng trên bầu trời đêm của thế giới 1Q84.
“Bầu trời có hai mặt trăng. Một mặt trăng màu vàng quen thuộc, và một mặt trăng nhỏ xíu màu xanh rêu, hình thù méo mó, nằm nép mình bên cạnh. Không ai khác ngoài cô nhìn thấy nó. Không ai khác ngoài cô biết rằng thế giới này đã thay đổi.”
Chao ôi, đoạn văn miêu tả khoảnh khắc Aomame ngước nhìn bầu trời đêm thực sự đã bóp nghẹt trái tim tôi. Biện pháp tu từ tượng hình được đẩy lên mức tối đa. Mặt trăng thứ hai – màu xanh rêu, méo mó, dị dạng – chính là ẩn dụ tuyệt diệu nhất cho sự tha hóa, cho cái phần khuất lấp, dị biệt bên trong mỗi con người chúng ta.
Aomame mang theo nỗi đau từ một tuổi thơ bị bạo hành và ruồng bỏ bởi giáo phái của cha mẹ. Tengo mang theo vết thương lòng rỉ máu về hình ảnh người mẹ ngoại tình vào những buổi chiều chủ nhật. Họ mang vác nỗi cô đơn đặc quánh, nặng nề bước đi giữa một xã hội loài người đông đúc nhưng lạnh lẽo.
Việc chỉ có những người mang tâm hồn tổn thương sâu sắc mới nhìn thấy hai mặt trăng, phải chăng là lời thì thầm của tác giả: Rằng nỗi đau, dù tàn khốc, lại chính là thứ nhãn quan sắc bén nhất giúp ta nhìn thấu bản chất của thực tại?
Tiếng gọi của Người Tí Hon và những bóng đen của xã hội hiện đại
Bên cạnh vẻ đẹp u buồn, 1Q84 còn là một bản cáo trạng sâu sắc, gai góc mang đậm tính triết học và xã hội học. Thông qua hình tượng “Người Tí Hon” (Little People) và giáo phái Sakigake, Haruki Murakami đã mổ xẻ những góc khuất tăm tối nhất của đức tin mù quáng và sự mất mát bản ngã trong xã hội hiện đại.
Người Tí Hon không phải là những sinh vật cổ tích dễ thương. Chúng chui ra từ miệng của con dê mù, dệt nên những “nhộng không khí” (air chrysalis) để tạo ra những bản thể thay thế (Maza và Dohta). Bằng nhịp điệu kể chuyện đan xen, lúc chậm rãi rề rà, lúc dồn dập ngột ngạt, tác giả gieo rắc vào lòng người đọc một nỗi sợ hãi mơ hồ nhưng chân thực.
Người Tí Hon chính là biểu tượng cho những thế lực vô hình đang thao túng xã hội – có thể là truyền thông, là những giáo điều độc hại, là những quy chuẩn xã hội gò bó đang ngày đêm “dệt” nên những cái kén giam cầm tư duy tự do của con người.
Giá trị nhân văn mà tác phẩm gửi gắm vượt ra khỏi biên giới nước Nhật, chạm đến hiện thực của bất kỳ thời đại nào: Khi con người ngừng đặt câu hỏi (Question), khi chúng ta phó mặc số phận cho những “tiếng nói” vô hình, chúng ta sẽ đánh mất chính mình, trở thành những cái bóng vật vờ trong một thế giới giả tạo.
Cái nắm tay năm mười tuổi: Sợi dây neo giữ linh hồn giữa dòng xoáy định mệnh
Giữa một thế giới ngột ngạt, đầy rẫy bạo lực, giáo phái và những âm mưu đen tối, điều gì đã cứu rỗi linh hồn của những nhân vật trong 1Q84? Thật kỳ diệu và cũng thật xót xa, đó không phải là một phép màu vĩ đại, mà chỉ là ký ức về một cái nắm tay năm mười tuổi trong phòng học trống.
“Cái nắm tay ấy không kéo dài quá mười giây. Nhưng trong mười giây ngắn ngủi đó, một thứ gì đó đã được trao đi, và một thứ gì đó đã được nhận lại. Một khế ước vĩnh cửu đã được ký kết trong sự im lặng tuyệt đối.”
Suốt hai mươi năm đằng đẵng, Aomame và Tengo không hề gặp lại nhau. Họ sống những cuộc đời nát vụn, ngủ với những người xa lạ, giết người, viết sách, trốn chạy. Nhưng tận sâu trong tâm khảm, cái nắm tay đầy thuần khiết của cô bé mười tuổi kiên cường dành cho cậu bé mười tuổi yếu đuối đã trở thành mỏ neo duy nhất giữ họ không bị cuốn trôi vào hố đen của vũ trụ.
Tình yêu trong tác phẩm này mang một vẻ đẹp bi tráng và thiêng liêng đến nhói lòng. Nó chứng minh một triết lý giản dị nhưng vĩ đại: Tình yêu đích thực, dù chỉ là một tia sáng nhỏ nhoi, cũng đủ sức mạnh để xé toạc màn đêm, dẫn lối cho hai linh hồn lạc bước tìm thấy nhau giữa muôn vàn chiều không gian đứt gãy.
Gấp lại trang sách, mở ra cả một bầu trời: Dư âm của 1Q84
Gấp lại hơn một ngàn trang sách của 1Q84, tiếng kèn đồng của bản Sinfonietta dường như vẫn còn văng vẳng đâu đây trong căn phòng vắng. Cảm giác đọng lại trong tôi là một thứ dư âm lơ lửng, vừa nhẹ nhõm vì cuối cùng Aomame và Tengo cũng tìm thấy nhau dưới bầu trời có một mặt trăng, lại vừa day dứt khôn nguôi về những thân phận đã nằm lại phía bên kia thế giới.
Bằng tài năng xuất chúng của mình, Haruki Murakami không chỉ viết nên một cuốn tiểu thuyết, ông đã kiến tạo nên một vũ trụ, nơi mỗi người đọc đều có thể soi chiếu những góc khuất sâu thẳm nhất trong tâm hồn mình. Đêm đã về khuya, và ngoài kia, trời vẫn đang mưa. Tôi bất giác bước đến bên cửa sổ, vén bức rèm mỏng, ngước mắt nhìn lên bầu trời đêm đầy mây.
Đã bao giờ, trong một khoảnh khắc chông chênh nào đó của cuộc đời, bạn tự hỏi liệu thế giới mình đang sống có phải là thực tại duy nhất? Liệu trên đỉnh đầu chúng ta, có đang lơ lửng một mặt trăng màu xanh rêu méo mó nào không? Hãy để lại vài dòng tâm tình cùng tôi dưới bài viết này nhé, bởi biết đâu, chúng ta đều là những kẻ đang âm thầm đi tìm nhau giữa cõi 1Q84 rộng lớn này.
