Có những kỉ niệm chỉ cần một làn gió thu hay hình ảnh trẻ nhỏ theo mẹ đến trường là bỗng trở về nguyên vẹn. Trong Tôi đi học, Thanh Tịnh kể lại ngày đầu tiên đến lớp bằng giọng văn nhẹ nhàng, trong trẻo, tập trung vào những rung động rất nhỏ của tuổi thơ. Bài Soạn bài Tôi đi học dưới đây bám theo hệ thống câu hỏi SGK, giúp bạn nắm nội dung truyện, diễn biến tâm trạng nhân vật “tôi” và những nét nghệ thuật đáng chú ý.
Khái quát về Tôi đi học và Thanh Tịnh
Thanh Tịnh là nhà văn, nhà thơ có giọng viết đằm thắm, tinh tế, giàu chất trữ tình. Ông thường hướng ngòi bút đến những kỉ niệm, tình cảm và vẻ đẹp bình dị trong đời sống. Tôi đi học là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách ấy.
Truyện kể theo dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi” về buổi tựu trường đầu tiên, từ con đường cùng mẹ đến trường, sân trường, lúc nghe gọi tên đến tiết học đầu tiên. Câu chuyện ít biến cố nhưng giàu sức gợi nhờ cách nhìn trẻ thơ.
Soạn bài Tôi đi học – Phần Chuẩn bị
Câu 1. Tóm tắt nội dung văn bản, bối cảnh và đặc điểm cốt truyện
Trả lời:
Truyện kể lại kỉ niệm ngày đầu đi học của nhân vật “tôi”. Trong một buổi sáng mùa thu, cậu được mẹ dắt đến trường. Con đường vốn quen bỗng trở nên khác lạ vì cậu nhận ra mình đang bước vào một dấu mốc mới.
Đến trường, “tôi” vừa háo hức vừa bỡ ngỡ. Khi nghe gọi tên và phải rời mẹ để vào lớp, cậu hồi hộp, lo sợ. Ngồi vào chỗ, cảm giác xa lạ dần giảm, lớp học và người bạn bên cạnh trở nên gần gũi.
Cốt truyện rất giản dị, chủ yếu đi theo dòng cảm xúc và hồi tưởng chứ không dựa vào những biến cố gay cấn.
Câu 2. Nhân vật chính là ai? Được miêu tả ở những phương diện nào?
Trả lời:
Nhân vật chính là nhân vật “tôi”, đồng thời là người kể chuyện. Nhân vật được khắc họa chủ yếu qua tâm trạng, suy nghĩ, hành động và cách cảm nhận cảnh vật, con người xung quanh.
Trên đường đến trường, “tôi” thấy mình như lớn hơn; ở sân trường, cậu tò mò, e dè; khi nghe gọi tên, cậu lúng túng, hồi hộp; vào lớp, sự bỡ ngỡ dần chuyển thành gần gũi.
Câu 3. Ngôn ngữ kể chuyện có gì đặc sắc?
Trả lời:
Ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, trong sáng và giàu cảm xúc. Thanh Tịnh kết hợp kể chuyện với miêu tả và biểu cảm, sử dụng nhiều hình ảnh so sánh nhẹ nhàng để diễn tả những rung động khó gọi tên.
Giọng kể chậm rãi như lời nhớ lại khiến câu chuyện mang vẻ dịu dàng, giàu chất thơ dù sự việc được kể rất đời thường.
Câu 4. Tìm hiểu về nhà văn Thanh Tịnh
Trả lời:
Thanh Tịnh tên khai sinh là Trần Văn Ninh, sinh năm 1911, mất năm 1988, quê ở Huế. Ông sáng tác cả thơ và văn xuôi. Tác phẩm của ông thường có giọng văn nhẹ nhàng, đằm thắm, chú ý đến những cảm xúc tinh tế của con người. Một số tác phẩm quen thuộc gồm Hận chiến trường, Quê mẹ, Ngậm ngải tìm trầm.
Soạn bài Tôi đi học – Phần Đọc hiểu
Câu 1. Những hình ảnh nào gợi nỗi nhớ cho nhân vật “tôi”?
Trả lời:
Những dấu hiệu của tiết trời cuối thu như lá rụng nhiều ngoài đường, mây bàng bạc trên không và hình ảnh các em nhỏ rụt rè theo mẹ đến trường đã đánh thức kí ức trong nhân vật “tôi”.
Những cảnh vật quen thuộc cho thấy kỉ niệm tựu trường đã in sâu trong tâm trí nhân vật.
Câu 2. Tranh minh họa liên quan đến văn bản như thế nào?
Trả lời:
Tranh minh họa cảnh người mẹ đưa con đến trường trong không khí mùa thu, phù hợp với phần đầu truyện khi “tôi” được mẹ dẫn đi trên con đường làng. Tranh làm rõ không khí ngày tựu trường và tình mẫu tử.
Câu 3. Phần (2) kể về chuyện gì?
Trả lời:
Phần (2) kể những cảm xúc của nhân vật “tôi” khi đứng ở sân trường và chuẩn bị vào lớp. Cậu thấy ngôi trường vừa đẹp vừa trang nghiêm, còn bản thân thì nhỏ bé và lo sợ. Khi tiếng trống vang lên, ông đốc gọi tên từng học sinh và hướng dẫn các em vào lớp, cảm giác hồi hộp, lúng túng của “tôi” càng rõ hơn.
Câu 4. Tâm trạng nhân vật “tôi” khi được gọi tên như thế nào?
Trả lời:
Khi nghe gọi đến tên mình, nhân vật “tôi” giật mình, lúng túng và hồi hộp đến mức cảm giác như tim ngừng đập. Chi tiết ấy cho thấy sự nhạy cảm, non nớt của trẻ thơ và khả năng miêu tả tâm lí tinh tế của Thanh Tịnh.
Câu 5. Tại sao các bạn nhỏ lại khóc?
Trả lời:
Các bạn nhỏ khóc vì lần đầu phải rời vòng tay cha mẹ để bước vào lớp học. Trường lớp, thầy cô, bạn bè đều mới mẻ; các em chưa quen với việc tự mình đi vào một không gian khác với gia đình. Tiếng khóc thể hiện sự non nớt, bỡ ngỡ và lo sợ khi các em bắt đầu đời sống học đường.
Câu 6. Tâm trạng của nhân vật “tôi” trong phần (3) thay đổi ra sao?
Trả lời:
Vào lớp, “tôi” vẫn thấy lạ trước mùi hương, hình ảnh trên tường, bàn ghế và chỗ ngồi. Nhưng cảm giác xa lạ nhanh chóng giảm; cậu thấy chỗ ngồi như thuộc về mình và người bạn mới cũng gần gũi.
Khi thầy bắt đầu bài học, cậu chăm chú nhìn và tập trung vào những dòng chữ đầu tiên. Tâm trạng vì thế chuyển từ bỡ ngỡ, hồi hộp sang bình tâm, gần gũi và sẵn sàng hòa nhập với lớp học.
Trả lời câu hỏi cuối bài Tôi đi học
Câu 1. Cốt truyện Tôi đi học thuộc dạng nào?
Trả lời:
Đáp án: B. Kể lại sự việc giản dị, đời thường mà giàu chất thơ.
Sự việc đời thường trở nên giàu cảm xúc nhờ góc nhìn trẻ thơ và giọng kể trữ tình.
Câu 2. Cảnh vật được nhìn qua con mắt của ai, nhớ lại theo trình tự nào? Chi tiết nổi bật ở phần (1) là gì?
Trả lời:
Cảnh vật được nhìn qua con mắt của nhân vật “tôi” và hiện lên theo dòng hồi tưởng. Từ cảnh cuối thu ở hiện tại, nhân vật nhớ về buổi sáng đầu đi học, rồi lần lượt nhớ con đường đến trường, sân trường và lớp học.
Ở phần (1), nổi bật là buổi sáng có sương thu, gió lạnh; con đường quen bỗng khác lạ; những học sinh cùng trang lứa mặc quần áo tươm tất, cầm sách vở. Cảnh vật khác đi vì tâm hồn “tôi” đang thay đổi.
Câu 3. Phân tích sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”. Hình ảnh so sánh có tác dụng gì?
Trả lời:
Tâm trạng nhân vật thay đổi theo từng không gian. Trên đường đến trường, cậu háo hức và cảm thấy mình đã lớn. Đến sân trường, niềm vui pha với ngạc nhiên, e dè. Khi nghe gọi tên, cậu giật mình, lúng túng. Lúc rời mẹ, cảm giác bất an tăng lên. Khi vào lớp, cậu dần bình tĩnh, thấy bàn ghế, bạn bè và lớp học trở nên gần gũi.
Các hình ảnh so sánh giúp tâm trạng trẻ thơ trở nên cụ thể, đồng thời làm câu văn mềm mại, giàu hình ảnh và chất thơ.
Câu 4. Vì sao Tôi đi học là một truyện ngắn giàu chất thơ?
Trả lời:
Chất thơ đến từ cả nội dung và nghệ thuật. Nội dung truyện là một kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, gắn với mẹ, mái trường, thầy giáo và những người bạn đầu tiên. Tác giả không tập trung vào xung đột mà đi sâu vào những rung động tinh tế của nhân vật.
Về nghệ thuật, truyện kết hợp tự sự, miêu tả và biểu cảm; giọng văn nhẹ nhàng, hình ảnh so sánh giàu sức gợi. Vì vậy, câu chuyện mang vẻ đẹp của một trang hồi ức giàu nhạc điệu.
Câu 5. Văn bản đã nói giúp suy nghĩ, tình cảm gì của nhiều người? Ý nghĩa ấy còn giá trị hôm nay như thế nào?
Trả lời:
Truyện nói hộ nhiều người cảm giác bồi hồi khi nhớ về ngày đầu tiên đến trường: háo hức trước thế giới mới, e dè khi rời vòng tay gia đình, vui mừng khi có thầy cô và bạn bè. Những cảm xúc ấy vẫn có ý nghĩa hôm nay vì tuổi học trò luôn là một phần đáng nhớ của hành trình trưởng thành.
Tác phẩm nhắc chúng ta trân trọng mái trường, gia đình, thầy cô và những kỉ niệm tuổi học trò.
Câu 6. Nếu là “người bạn tí hon” ngồi cạnh nhân vật “tôi”, em sẽ nói gì?
Trả lời gợi ý:
“Chào cậu, tớ cũng hồi hộp giống cậu nên cậu đừng lo nhé. Từ hôm nay chúng mình sẽ cùng học trong lớp này, cùng làm quen với thầy cô và nhiều bạn mới. Tớ mong chúng mình sẽ giúp đỡ nhau, học thật tốt và có thật nhiều kỉ niệm vui dưới mái trường.”
Câu trả lời nên tự nhiên, thân thiện và đúng tâm lí một bạn nhỏ trong ngày đầu đi học.
Luyện tập và ghi nhớ sau khi học Tôi đi học
Khi ôn bài, bạn nên ghi nhớ bốn ý chính: truyện được kể theo ngôi thứ nhất và dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi”; diễn biến tâm trạng gắn với con đường đến trường, sân trường và lớp học; nghệ thuật nổi bật là miêu tả tâm lí tinh tế, kết hợp kể, tả, biểu cảm; nội dung chính là vẻ đẹp trong sáng của kỉ niệm ngày đầu đi học.
Nếu viết đoạn cảm nhận ngắn, có thể nhấn mạnh ngày đầu đi học là dấu mốc trưởng thành. Nhân vật “tôi” vừa vui vừa lo khi rời thế giới gia đình để bước vào môi trường mới. Sự chân thực trong tâm trạng khiến truyện dễ đánh thức kí ức tựu trường của mỗi người.
Tổng kết
Tôi đi học không có cốt truyện phức tạp nhưng vẫn gây ấn tượng vì Thanh Tịnh đã chạm đến một miền kí ức rất chung: buổi sáng đầu tiên cắp sách đến trường. Từ bàn tay mẹ, con đường làng, sân trường đông người đến chỗ ngồi trong lớp, mọi chi tiết đều gắn với những biến đổi tinh tế trong tâm hồn nhân vật “tôi” xem thêm tại văn nghệ Tiền Giang.
Qua bài Soạn bài Tôi đi học, bạn cần nắm chắc diễn biến tâm trạng nhân vật, cách kể theo dòng hồi tưởng và chất thơ được tạo nên từ giọng văn nhẹ nhàng, hình ảnh gợi cảm cùng những rung động hồn nhiên. Đây cũng là những ý trọng tâm để trả lời tốt câu hỏi đọc hiểu và luyện tập về tác phẩm.
