Soạn bài Bầy chim chìa vôi giúp học sinh hiểu câu chuyện về hai anh em Mên, Mon và bầy chim nhỏ giữa một đêm mưa nước sông dâng cao. Qua những cuộc trò chuyện hồn nhiên, phút lo lắng và cảnh bầy chim non cất cánh trong bình minh, Nguyễn Quang Thiều làm nổi bật tình yêu thiên nhiên, lòng trắc ẩn của trẻ thơ và sức sống kì diệu của những sinh linh bé nhỏ.
Soạn bài Bầy chim chìa vôi: kiến thức cần nắm
Tóm tắt Bầy chim chìa vôi
Trong một đêm mưa lớn, Mon tỉnh giấc và gọi anh Mên vì lo bãi cát giữa sông bị ngập, còn bầy chim chìa vôi non có thể chưa đủ sức bay vào bờ. Không thể yên lòng, hai anh em ra sông quan sát. Khi bình minh lên, nước đã phủ gần hết bãi cát. Đúng lúc nguy hiểm nhất, những chú chim non lần lượt cất cánh. Một con đuối sức suýt rơi xuống nước nhưng cuối cùng vẫn bay lên. Chứng kiến bầy chim vượt qua thử thách và an toàn, Mên và Mon xúc động đến rơi nước mắt.
Bố cục văn bản
| Phần | Nội dung chính |
|---|---|
| Phần 1 | Mon thức giấc giữa đêm, hai anh em lo cho bầy chim chìa vôi ngoài bãi sông. |
| Phần 2 | Mên và Mon trò chuyện về các con vật và quyết định ra sông. |
| Phần 3 | Hai anh em chứng kiến bầy chim non cất cánh trong bình minh. |
Soạn bài Bầy chim chìa vôi phần trước khi đọc
Chia sẻ một trải nghiệm đẹp của tuổi thơ và cảm xúc khi nhớ lại
Một trải nghiệm đẹp của tuổi thơ tôi là những buổi chiều hè cùng bạn bè thả diều trên cánh đồng. Khi gió nổi lên, cả nhóm chạy thật nhanh, vừa chạy vừa reo vì cánh diều từ từ vươn cao. Có lần diều mắc vào ngọn cây, chúng tôi mất rất lâu mới lấy xuống được nhưng chẳng ai thấy mệt. Mỗi khi nhớ lại, tôi vẫn cảm thấy vui vẻ, bồi hồi, ấm áp và có chút nhớ nhung.
Một số từ ngữ diễn tả cảm xúc: háo hức, vui sướng, hồn nhiên, xúc động, bồi hồi, lưu luyến, nhớ nhung.
Soạn bài Bầy chim chìa vôi phần đọc hiểu
Câu 1: Chi tiết nào được lặp lại trong lời nói của Mon?
Trong lời nói của Mon, cách hỏi “Anh bảo…” được lặp lại nhiều lần. Mon liên tục hỏi anh về mưa, nước sông, bãi cát và số phận của bầy chim chìa vôi non. Sự lặp lại cho thấy cậu đang sốt ruột, bất an vì sợ bầy chim bị nước cuốn hoặc chết đuối.
Qua đó, Mon hiện lên là một cậu bé nhạy cảm, giàu lòng thương yêu. Cách hỏi đi hỏi lại rất đúng với tâm lí trẻ thơ khi lo lắng nhưng chưa biết phải làm gì.
Câu 2: Dự đoán bầy chim chìa vôi non có thể bay vào bờ hay không
Tôi dự đoán bầy chim chìa vôi non sẽ bay được vào bờ. Tuy chúng còn nhỏ và đang đứng trước dòng nước dâng nhanh, bản năng sinh tồn cùng sự dẫn dắt của chim bố, chim mẹ sẽ giúp chúng vượt qua nguy hiểm. Tuy nhiên, khả năng bầy chim thất bại vẫn khiến người đọc hồi hộp vì đôi cánh của chúng còn non yếu và bãi cát ngày càng thu hẹp.
Câu 3: Cuộc cất cánh của bầy chim có đúng với dự đoán không?
Nếu dự đoán bầy chim sẽ bay được vào bờ thì kết quả đúng với dự đoán. Bầy chim non đã thực hiện thành công chuyến bay đầu tiên dù nước sông dâng cao. Đặc biệt, một chú chim tưởng như đuối sức, gần rơi xuống nước nhưng vẫn cố gắng đập cánh để vươn lên.
Cảnh tượng ấy cho thấy sức sống mạnh mẽ của những sinh linh nhỏ bé, đồng thời chuyển cảm xúc câu chuyện từ lo âu sang vui mừng và xúc động.
Trả lời câu hỏi sau khi đọc Bầy chim chìa vôi
Câu 1: Xác định đề tài và ngôi kể của truyện
Truyện viết về thế giới tuổi thơ trong mối quan hệ với thiên nhiên, nổi bật là tình yêu và sự quan tâm của trẻ em dành cho những sinh vật nhỏ bé. Qua Mên và Mon, tác giả làm nổi bật vẻ đẹp của lòng nhân hậu, sự trong sáng và khả năng rung động trước sự sống.
Truyện được kể theo ngôi thứ ba. Người kể đứng bên ngoài để kể về Mên, Mon và bầy chim. Cách kể này giúp tác giả linh hoạt miêu tả hành động, lời nói và cảm xúc của hai nhân vật.
Câu 2: Phân biệt lời người kể chuyện và lời nhân vật
Lời người kể chuyện là những câu giới thiệu thời gian, hành động, dáng vẻ, trạng thái của nhân vật, chẳng hạn việc Mon tỉnh giấc giữa đêm, xoay sang gọi anh hay cách Mên đáp lại. Lời nhân vật là các câu đối thoại trực tiếp giữa Mon và Mên.
Việc đan xen hai loại lời kể khiến câu chuyện tự nhiên, sinh động. Tính cách của Mên và Mon hiện lên rõ qua chính cách hai em hỏi han, lo lắng và bàn bạc với nhau.
Câu 3: Vì sao Mên và Mon lo lắng khi mưa to, nước sông dâng cao?
Hai anh em lo rằng bãi cát giữa sông sẽ bị ngập, trong khi bầy chim chìa vôi non đang ở đó và có thể chưa đủ sức bay vào bờ. Điều khiến các em bất an nhất là nguy cơ những con chim nhỏ bị chết đuối.
Sự lo lắng thể hiện qua cuộc trò chuyện lúc nửa đêm. Mon liên tục hỏi về mực nước và bãi cát, Mên cũng thừa nhận mình lo cho bầy chim. Cả hai không thể ngủ yên và sau đó ra sông xem tình hình. Điều đó cho thấy tình thương của hai anh em đã biến thành sự quan tâm bằng hành động.
Câu 4: Mon nói với Mên những chuyện gì và qua đó thể hiện tính cách ra sao?
Mon kể chuyện mình đã thả con cá bống mà bố bắt được. Cậu cũng nhắc đến tổ chim chìa vôi, lo nước sẽ ngập bãi cát và muốn cùng anh ra sông tìm cách giúp bầy chim.
Những câu chuyện ấy đều hướng về các con vật nhỏ. Qua đó, Mon hiện lên là một cậu bé hồn nhiên, giàu tình cảm, có lòng trắc ẩn và biết trân trọng sự sống. Cậu không nói điều gì lớn lao nhưng những việc làm nhỏ đều xuất phát từ lòng thương.
Câu 5: Chi tiết miêu tả Mên và tính cách của nhân vật
Ở phần cuối truyện, Mên có nhiều lời nói và hành động cho thấy cậu cố tỏ ra chững chạc hơn em. Mên chủ động tìm cách kéo đò, bảo Mon phối hợp, tự quấn dây vào người để kéo và chăm chú quan sát mặt sông. Khi đứng trước tình huống nguy hiểm, Mên không chỉ lo lắng mà còn tìm cách hành động.
Từ đó có thể thấy Mên là người anh mạnh mẽ, có trách nhiệm, biết quan tâm đến em và yêu thiên nhiên. So với Mon, Mên ít bộc lộ cảm xúc bằng câu hỏi nhưng sự lo lắng thể hiện rõ qua hành động. Hai anh em có nét riêng nhưng gặp nhau ở lòng nhân hậu.
Câu 6: Chi tiết nào trong cảnh bãi sông buổi bình minh gây ấn tượng nhất?
Tôi ấn tượng nhất với hình ảnh những cánh chim non bé nhỏ từ mặt nước bất ngờ vươn lên. Cảnh tượng đẹp bởi sự tương phản giữa dòng nước lớn, mạnh và những cơ thể nhỏ bé, đôi cánh còn non nớt. Thế nhưng chính những sinh linh tưởng như yếu ớt lại giành được sự sống bằng chuyến bay đầu tiên.
Chi tiết này khiến buổi bình minh không chỉ đẹp mà còn mang ý nghĩa biểu tượng. Ánh sáng xuất hiện cùng khoảnh khắc bầy chim thoát hiểm, đưa câu chuyện từ lo âu sang hi vọng. Tôi cảm nhận ở đó sức sống bền bỉ và ý chí vượt qua thử thách.
Câu 7: Vì sao Mên và Mon lại khóc ở cuối truyện?
Mên và Mon khóc vì quá xúc động sau một đêm dài lo lắng. Hai anh em đã nghĩ bầy chim có thể bị nước nhấn chìm, vì vậy khi tận mắt thấy những chú chim non cất cánh và an toàn, cảm xúc dồn nén bỗng vỡ òa.
Đó là những giọt nước mắt của vui mừng, nhẹ nhõm và hạnh phúc. Các em còn xúc động vì được chứng kiến một khoảnh khắc đặc biệt của sự sống: bầy chim non thực hiện chuyến bay đầu tiên trong đời. Nước mắt ấy cho thấy tâm hồn Mên và Mon rất trong sáng, biết yêu thương và rung động sâu sắc trước thiên nhiên.
Viết kết nối với đọc
Kể lại cảnh bầy chim chìa vôi cất cánh bằng lời của Mon
Tôi đứng bên anh Mên, mắt không rời khỏi bãi cát đang dần chìm trong nước. Khi ánh sáng bình minh vừa lan trên mặt sông, những chú chim chìa vôi non bất ngờ đập cánh bay lên, khiến tôi gần như nín thở. Có một chú chim đuối sức rơi xuống thấp, tim tôi thắt lại vì sợ nó không thể vượt qua dòng nước. Nhưng rồi chú lại gắng sức đập cánh, vươn lên và nhập vào đàn. Chỉ trong chốc lát, cả bầy chim đã bay về phía bờ an toàn. Tôi quay sang anh Mên, vừa vui vừa xúc động, rồi chẳng hiểu từ lúc nào nước mắt đã chảy trên mặt.
Giá trị nội dung và nghệ thuật của Bầy chim chìa vôi
“Bầy chim chìa vôi” là câu chuyện đẹp về tình yêu thiên nhiên của trẻ nhỏ. Mên và Mon quan tâm đến cá bống, tổ chim và bầy chim non bằng sự hồn nhiên, không vụ lợi. Qua hai nhân vật, tác giả gợi nhắc rằng lòng nhân hậu có thể bắt đầu từ khả năng biết xót xa trước những sự sống nhỏ bé quanh mình.
Hình ảnh bầy chim cất cánh còn gợi về nghị lực sống. Những chú chim nhỏ phải tự thực hiện chuyến bay quyết định để thoát khỏi nước dâng. Về nghệ thuật, truyện có tình huống đơn giản nhưng giàu sức căng, đối thoại tự nhiên, miêu tả tâm lí trẻ thơ chân thực và cảnh thiên nhiên giàu chất thơ.
Ghi nhớ khi soạn bài Bầy chim chìa vôi
Có thể ghi nhớ ba ý chính: Mên và Mon đều giàu lòng thương yêu, trong đó Mon nhạy cảm và hồn nhiên còn Mên chững chạc, chủ động hơn; bầy chim chìa vôi thể hiện vẻ đẹp và sức sống mạnh mẽ của tự nhiên; cảnh bầy chim cất cánh là đoạn cao trào giàu cảm xúc nhất bên cạnh Văn Nghệ Tiền Giang.
Tác phẩm ca ngợi tâm hồn trẻ thơ trong sáng, tình yêu thiên nhiên và khả năng vượt qua thử thách của sự sống. Cách kể nhẹ nhàng, gần gũi khiến câu chuyện về một bầy chim nhỏ để lại dư âm sâu lắng, nhắc mỗi người biết sống dịu dàng hơn với thế giới quanh mình.
